Li gorî Ajansa Nûçeyan a Navneteweyî ya Ehlul-Beyt (a.s.) — ABNA: Hucetulîslam wel Musilmîn Muhammed Huseyn Emîn, nivîskar û lêkolînerê dînî, di nivîsarek taybet de ji bo ABNA, li ser vê pirsê rawestiya ye ku: heke Îmam Elî ibn Mûsa Reza (a.s.) di serdema torên civakî de bijiya, dê bi dijberên xwe yên ramanî û baweriyê re çawa biaxiviya?
e Îmam Reza (silav lêbin) îro di cîhana virtual de bûya, dê bi dijberan re çawa biaxiviya?
Muhammed Huseyn Emîn / nivîskar û lêkolînerê dînîHek
Bersiva vê pirsê ne ji texmînkirina kesayetiya Îmam, lê ji sîret û gotinên ku ji wî hatine vegotin dikare were bidestxistin; Îmamê ku di munazarên xwe bi alimên olên cuda re, li şûna revînê ji diyalogê an penaberbûna li ber heqaretan, bi delîl û argumentan ket meydanê û heta di rûbirûbûna bi cudahiyê de jî sînorên exlaqê parast.
Pêşî dijber ne dikir «dijmin»
Îro bes e kesek li dijî baweriyeke dînî be da ku di cîhana virtual de zû bi etîketa «dijmin» were naskirin. Piştî wê, êdî kes guh nade gotinên wî; tenê li pey hevokekê digere da ku bersiveke tundtir bide. Lê di sîreta Îmam Riza (s.x) de, cudahiya ramanî ne biwateya dawîhatina diyalogê bû.
Şêx Saduq di Uyûn Axbar al-Riza de munazareyeke berfireh ji Îmam Riza (s.x)re bi Casilîq, alimê Mesîhî, û Ra's al-Jalût, alimê Cihû, vedibêje. Di vê civînê de, Îmam bi nûnerên ol û dibistanên cuda re ket diyalogê û guhdarî li argumentên wan kir. Ev munazar nîşan didin ku Îmam ji diyaloga zanistî bi dijberê netirsiyabû; berevajî, wî wê wek derfeteke ronîbûna rastiyê didît.[1]
Ev jî tişta ku cîhana virtual a îro bi tundî pêdiviya pê heye: karîna guhdariya dijberê, bêyî ku li hember wî teslim bibe. Mirov dikare li dijî baweriyekê be, lê xwediyê wê baweriyê biçûk neke. Mirov dikare argumenta aliyê din red bike, lê kesayetiya wî neke armanc.
Îmam Riza (s.x)bi zimanê guhdarê xwe diaxivî
Yek ji dersên herî girîng ên munazarên Îmam Riza (s.x), baldan e li ser bingeha ramanî ya aliyê din. Dema ku Casilîqê Mesîhî got: «Ez çawa dikarim bi kesekî re munazere bikim ku ez pirtûk û pêxemberê wî qebûl nakim?», Îmam negot: «Ji ber ku tu misilman nî, gotina te nirxê tune ye.» Berevajî, wî got:
«Ya Nesranî(Xiristîyan)! Ger ez bi Încîla te li hember te delîl bînim, tu ê wê qebûl bikî?»
Yanî: «Ey Mesîhî! Heke ez bi Încîla xwe re li hember te argument bikim, tu ê wê qebûl bikî?»
Casilîq bersiv da ku erê, ew ê tiştê ku Încîl dibêje qebûl bike. Îmam jî diyalogê li ser heman bingehê berdewam kir.[2]
Ev tevger ji bo serdema torên civakî dersa zêrîn e: heke tu dixwazî kesek guh bide gotina te, pêşî divê tu fam bikî ku ew ji kîjan aliyê ve li pirsgirêkê dinêre. Ne pêwîst e ku em her diyalogê bi pêşdîtinên xwe dest pê bikin. Guhdar ziman, fikar û çarçoveya ramanî ya xwe heye.
Îmam Riza (s.x)di munazereya xwe bi Ra's al-Jalût re jî heman rêbaz bi kar anî. Dema ku wî got ku ew tenê ji Tewrat, Zebûr û sahîfeyên Mûsa û Îbrahîm delîl qebûl dike, Îmam jî argumenta xwe di heman çarçoveyê de berdewam kir.[3] Ev wateya vê ye ku diyaloga bandorker tenê «rast gotin» nîne; rast axaftin bi guhdarê rast re jî girîng e.
Bi hêz bû, lê biçûk nedikir
Di cîhana virtual de xeletiyeke belav ew e ku hin kes difikirin: heke ew bi rêz û edeb biaxivin, ew di baweriya xwe de lawaz bûne. Lê munazarên Îmam Reza (a.s.) tam berevajî vê ramanê nîşan didin.
Îmam di baweriya xwe de pir zelal û biîstiqrar bû. Di heman munazereyê de, derbarê Îsa (a.s.) de dibêje ku ew bi pêxemberiya Îsa û pirtûka wî bawer dike, lê di heman demê de Îslam û Pêxemberê dawîn (s.x.a) jî bi argumentê îspat dike.[2] Ji ber vê yekê, edeba Îmam wateya paşvekişîna ji rastiyê nebû; edeb şêwaza wî ya parastina rastiyê bû.
Divê em vê cudahiyê cidî bigirin. Heqaretkirin ne pêwîst e ku aliyê din têk bixe; carinan tenê nîşan dide ku em ji bo parastina baweriya xwe argumentên têr nînin. Kesê ku baweriya wî bi rastiyê heye, dikare aram be, pirs bike, guhdarî bike û bersivê bide. Ji bo serkeftina di nîqaşekê de ne pêwîst e ku mirov kesayetiya aliyê din hilweşîne.
Heke Îmam Riza (s.x) di torên civakî de bûya, dê bersiva dijberan bi heqaretan nedaya
Dibe ku yek ji rasterasttirîn bersivan bo vê pirsê, xwe Îmam Riza (s.x) di rivayetekê de ji Ibn Ebî Mehmûd re daye. Ew li ser awayê mijûlbûna bi gotinên derbarê Ehlul-Beytê (a.s.) hişyarî dide û yek ji rêbazên xeterdar «التصریح بمثالب أعدائنا», yanî eşkerekirin û belavkirina kêmasî û xerabiyên dijminan, bi nav dike.
Paşê Îmam bi ayeta Qur'anê delîl tîne:
﴿وَلَا تَسُبُّوا الَّذِینَ یَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَیَسُبُّوا اللَّهَ عَدْوًا بِغَیْرِ عِلْمٍ﴾
«Ew kesên ku ji bilî Xwedê dixwazin, neheqaret bikin; dibe ku ew jî ji ber dijminahî û nezaniyê Xwedê heqaret bikin.»[4]
Ev rivayet di Uyûn Axbar al-Reza de hatiye. Îmam di berdewamiya wê de dibêje : ﴿وَلَا تَسُبُّوا الَّذِینَ یَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَیَسُبُّوا اللَّهَ عَدْوًا بِغَیْرِ عِلْمٍ﴾ku heke dijminên Ehlul-Beyt bi nav û xerabiyên wan êrîş bikin, dibe ku ew jî di bersivê de Ehlul-Beyt bikevin hedefa heqaretê.[5]
Bifikirin ku ev rêberî di torên civakî yên îro de çi wateyê heye. Yanî heke kesek li kesayetiyeke dînî an li pîrozahiyên me heqaret bike, ne pêwîst e ku em yekser heman zimanî li ser wî vegerînin. Ne pêwîst e ku ji bo parastina pîrozahiyan, em bixwe veguherin kesekî ku heqaret dike. Îmam Riza (s.x) parastina mafê ji exlaqê cuda nedikir.
Îmam Riza (s.x) dibe ku neketana her nîqaşê!
Tiştekî din jî girîng e: ne her nîqaşekê hêjayî bersivê ye. Cîhana virtual mirov teşwîq dike ku bersiva her koment, her twît, her vîdyo û her şubheyê bide. Lê encam çi ye? Em roja xwe di şerê bi kesên ku dibe ku qet niyeta famkirinê jî nekin, bi dawî tînin.
Ji Îmam Riza (s.x) hatiye vegotin: «لَا یَکُونُ الْمُؤْمِنُ مُؤْمِنًا حَتَّی تَکُونَ فِیهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ: سُنَّةٌ مِنْ رَبِّهِ، وَسُنَّةٌ مِنْ نَبِیِّهِ، وَسُنَّةٌ مِنْ وَلِیِّهِ؛ فَأَمَّا السُّنَّةُ مِنْ رَبِّهِ فَکِتْمَانُ سِرِّهِ، وَأَمَّا السُّنَّةُ مِنْ نَبِیِّهِ فَمُدَارَاةُ النَّاسِ، وَأَمَّا السُّنَّةُ مِنْ وَلِیِّهِ فَالصَّبْرُ فِی الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ.»
«Mûmin, mûmin nabe heta ku sê taybetmendî di wî de hebin: sunneta ku ji Rebbê wî ye, sunneta ku ji Pêxemberê wî ye û sunneta ku ji Weliyê wî ye. Sunneta ji Rebbê wî veşartina sirra wî ye; sunneta ji Pêxemberê wî mudara bi mirovan re ye; û sunneta ji Weliyê wî sebrkirin di tengasiya û zehmetiyê de ye.»[6]
Ev gotina «mudara bi mirovan re» pir girîng e. Mudara wateya vê ye ku di têkiliyên bi mirovan re, bi taybetî di dema cudahiyê de, em kapasîte û rewşa wan jî li ber çavan bigirin. Mudara ne wateya pejirandina baweriya şaş e; wateya wê ew e ku rastbûn ji me re destûra xerabmijûlbûnê bi kesên din re nade.
Heke Îmam Riza (s.x) di torên civakî de hebûya, çawa tevdigeriya?
Heke em bixwazin ji sîreta Îmam re «modelekî ragihandinê» ji bo îro çêbikin, dibe ku di wê de çend bingehên sereke hebin:
Yekem: Berî bersivê guhdarîkirin.
Kesê ku tenê li benda dorê xwe ye da ku biaxive, di rastiyê de diyalogê nake. Îmam Riza (s.x) di munazaran de destûr dida ku aliyê din pirs û argumentên xwe pêşkêş bike û paşê bersivê bide.[1]
Duyem: Bikaranîna mantiqa hevpar.
Îmam bi Mesîhî ji Încîlê û bi Cihûyî ji nivîsên ku ew qebûl dikir, diaxivî. Ev wateya vê ye ku ji bo qanîtkirina guhdarê, divê em ji xala ku her du alî dikarin wê fam bikin dest pê bikin.[2][3]
Sêyem: Parastin bêyî heqaret.
Rivayeta Ibn Ebî Mehmûd nîşan dide ku Îmam heta ji rêbazeke ku dikare dijberan provoke bike û di encamê de bibe sedema bêhurmetiya Ehlul-Beyt jî dûr ketibû û bi ayeta Qur'anê delîl anî.[5]
Çarem: Mantiqîbûn li şûna hestyarbûnê.
Ji Îmam Riza (s.x) hatiye vegotin: «Sadiqu kulli imri'in aqluhu wa adûwuhu jahluhu»; yanî: «Hevalê her mirovekî aqilê wî ye û dijminê wî nezaniya wî ye.»[7] Ji ber vê yekê, heke em dixwazin dibistana Îmam Riza (s.x) bînin cîhana virtual, divê em aqilê guhdarê çalak bikin, ne tenê hêrs û hestên wî.
Dibe ku cudahiya herî girîng ev be
Heke Îmam Riza (s.x) îro di torên civakî de bûya, dibe ku rûpela wî nebûya meydaneke qîrîn û hêrsê li dijî hemû dijberan. Dibe ku li şûna biçûkxistina dijber, wî argumenta wî lêkolîn dikir; li şûna bersivdana heqaretê bi heqaretê, sînorê exlaqê diparast; û li şûna ku tenê ji bo hevalbawerên xwe binivîsand, wî zimanê guhdarê xwe fam dikir.
Îmam Riza (s.x) hînî me dike ku hêzdariya di argumentê de ne hewceyî tundbûna di gotinê de ye. Mirov dikare bi hêz li ser baweriya xwe bisekine û bi rêz biaxive; dikare ji rastiyê biparêze û rûmeta mirovan biparêze; dikare bi dijber re nîqaş bike, bêyî ku wî wek dijminê mirovahiyê bibîne.
Û dibe ku heke îro kesek bipirse: «Ez li ser torên civakî bi kesekî ku êrîşî baweriyên min dike re çi bikim?» bersiva pratîkî ya Îmam ev be: pêşî aqil, paşê dadperwerî, paşê argument; û heke tu dixwazî tiştek biparêzî, exlaq ji dest neke.
Ji ber ku ne tenê pêwîst e ku di cîhana virtual de îspat bikin «em rast dibêjin»; divê em ewqas rast tevbigerin ku guhdar di heman tevgera me de nîşaneyek ji rastbûna vê dibistanê bibîne.
Jêder
[1] Şêx Saduq, Uyûn Axbar al- Riza (s.x), c. 1, beşa «Civîna Riza (s.x) bi xwediyên olan û xwediyên ramanan», rapora munazereya Îmam Riza (s.x) bi Casilîq, Ra's al-Jalût, serokên Sabîyan û alimên din; bingehê vê civînê di al-Tewhîd a Şêx Sûduq de jî hatiye vegotin.
[2] Şêx Saduq, al-Tewhîd, beşa 65, «Ragihandina civîna Riza ibn Mûsa (s.x) bi xwediyên olan û xwediyên ramanan», r. 420 û piştî wê; di nivîsê de diyaloga Îmam bi Casilîq re û pêşniyara argumentkirinê li ser bingeha Încîlê hatiye.
[3] Şêx Saduq, Uyûn Axbar al- Riza (s.x), c. 1, r. 156–164; rapora munazereya Îmam Riza (s.x) bi Ra's al-Jalût û argumentkirina li ser bingeha Tewrat û Zebûr.
[4] Qur'ana Pîroz, Sûreta En'am, ayeta 108: ﴿وَلَا تَسُبُّوا الَّذِینَ یَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَیَسُبُّوا اللَّهَ عَدْوًا بِغَیْرِ عِلْمٍ﴾.
[5] Şêx Saduq, Uyûn Axbar al- Riza (s.x), c. 1, r. 272; rivayeta Ibn Ebî Mehmûd ji Îmam Reza (a.s.) derbarê nûçeyên guluw, teqsîr û eşkerekirina kêmasiyên dijberan û îstinada wî bi ayeta 108 a Sûreta En'am.
[6] Şêx Saduq, Uyûn Axbar al- Riza (s.x); ev wate bi hevoka «Sunneta ji Rebbê wî... û sunneta ji Pêxemberê wî mudara bi mirovan re ye...» di çavkaniyên hedîsî yên Îmamiyê de hatiye vegotin. Ji bo vê rivayetê û çavkaniyên wê, binêre: al-Kafî, c. 2, pirtûka îman û kufr, beşa «Mudara bi mirovan re».
[7] Şêx Saduq, Uyûn Axbar al- Riza (s.x), c. 2, beşa 31, «Rivayetên cuda ji Îmam Riza (s.x) », hedîs 1; hevoka « صَدِیقُ کُلِّ امْرِئٍ عَقْلُهُ وَعَدُوُّهُ جَهْلُهُ» di vê berhevokê de hatiye vegotin.
Your Comment