Li gorî Ajansa Nûçeyan a Navneteweyî ya Ehl-ul- Beytê (s.x) — ABNA —Hatina hêzên Wezareta Navxweyî û Wezareta Berevanî ya hikûmeta Sûriyê bo bajarê Hesekê, nîşaneke zelal e ku lihevkirina tevlîkirina Hêzên Sûriya Demokratîk (HSD) û Şamê ketiye qonaxeke nû; qonaxeke ku tê de kontrola hikûmeta Sûriyê ji asta hiqûqî û navî derbasî kontrola pratîkî û ewlekarî ya herêmên kurdî yên bakurê rojhilatê Sûriyê dibe.
Li gorî raporta “National Context”, di nava du rojên borî de hejmareke berbiçav a hêzên girêdayî wezaretên navxweyî û berevanî yên Sûriyê hatine Hesekê da ku di çarçoveya lihevkirina tevlîkirinê de berpirsyariya ewlekariya bajêr bigirin ser xwe. Ev hêz nêzîkî 100 polîsên leşkerî û 300 heta 350 endamên yekîneyên erka taybet in ku li beşên bakurê rojava, rojhilat û bakurê rojhilatê bajêr hatine bicihkirin.
Bicihkirina yekîneyên erka taybet xwedî girîngiyeke taybet e, ji ber ku ev hêz ji bo bersivdayîna bilez a qeyranên ewlekarî, aloziyên cidî, girtina dîlan û gefên nişka ve hatine rêxistinkirin. Ji ber vê yekê, hebûna wan dikare weke yek ji pêngavên yekemîn ên operasyonî yên veguhestina hîd bi hîd a berpirsyariya ewlekariya Hesekê bo hikûmeta navendî were hesibandin.
Di qonaxa paşîn de tê payîn ku polîs, hêzên ewlekariya rêyan, polîsên leşkerî û saziyên din ên ewlekarî yên wezareta navxweyî têkevin bajêr. Hêzên Asayîşê yên girêdayî HSD’ê jî dê di nava avahiya nû ya ewlekarî de bên tevlîkirin, lê xala diyarker ew e ku fermandariya van hêzan dê di destê Şamê de be. Bi vî awayî, tevlîkirina hêzên kurdî nayê wateya parastina kontrola wan a serbixwe ya li ser herêmên ku berê di bin bandora HSD’ê de bûn.
Pêşveçûnên têkildarî tayînkirinên ewlekarî yên li parêzgeha Hesekê jî heman pêvajoyê piştrast dikin. Sê postên sereke yên ewlekarî yên parêzgehê dane kesên ku ji aliyê Şamê ve hatine diyarkirin û tu yek ji wan ji aliyê HSD’ê ve nehatiye pêşniyarkirin:
- Merwan el-Elî: Weke serokê ewlekariya navxweyî ya parêzgehê hatiye tayînkirin û berpirsyariya hevahengiya hebûna wezareta navxweyî, polîsên sivîl, ewlekariya giştî, operasyonên tawanan û xalên kontrolê li ser milê wî ye.
- Emad Fewaz el-Eyyaş: Serokatiya polîsên leşkerî girtiye ser xwe; sazîyek ku berpirsyarê cîbicîkirina qanûnên leşkerî, parastina disiplîna hêzên çekdar û lêkolîna li ser binpêkirinên leşkeran e.
- Saîr Ubeyd el-Belal: Serokatiya ewlekariya leşkerî jê re hatiye dayîn. Ev sazî berpirsyariyên weke parastina navendên leşkerî, çavdêriya ewlekarî, nirxandina hêzan û erkên dijî-sîxuriyê digire ser xwe.
Bi kurtasî, tayînkirina van sê berpirsan nîşan dide ku pirsgirêka sereke di pêvajoya tevlîkirinê de ne tenê tevlîkirina hêzan e, belkî veguhestina zincîra fermandariyê ye.
Di heman demê de, yekem civîna ofîsa îdarî ya parêzgeha Hesekê jî hatiye lidarxistin. Ev ofîs di warê pêkhatinê de xwedî hebûneke berbiçav a kesayetên nêzîkî HSD’ê ye, lê rola wê pirtir sivîl e. Wisa dixuye ku Şam di avahiya nû de, cihêkî zêdetir ji bo hebûna hêzên nêzîkî HSD’ê di qadên sivîl de hiştiye, di demekê de ku saziyên sepandina desthilatê û kontrola ewlekarî rasterast xistiye bin kontrola xwe.
Ev qalib di hefteyên pêş de dikare bo Qamişlo, Dêrik, Rimêlan û deriyê sînorî yê Sêmalka jî belav bibe. Bi taybetî Rimêlan ji ber hebûna zeviyên petrolê û Sêmalka ji ber girîngiya sînorî û bazirganî, weke herêmên girîng ên qonaxa paşîn a tevlîkirinê tên dîtin.
Pêşveçûnên di warê perwerde û ziman de jî nîşan didin ku îmtiyazên ku dane kurdan ji hin raportên destpêkê sînordartir in. Kurdî weke zimanekî neteweyî hatiye naskirin, lê zimanê fermî yê perwerdeyê dê dîsa erebî be. Xwendekarên kurd dê di hefteyê de sê demjimêran dersa kurdî û yek demjimêr jî çalakiyên heftane bibînin û tenê ji bo salekê dikarin hin dersên civakî weke dîrok, erdnîgarî û felsefe bi kurdî an erebî bixwînin. Lewma, berevajî hin raportên destpêkê, kurdî nebûye zimanê fermî yê perwerdeyê li herêmên kurdnişîn.
Bi kurtasî, ev hemû pêşveçûn nîşan didin ku lihevkirina Şam û HSD’ê ketiye qonaxeke ku dikare jê re bê gotin “derbaskirina ji tevlîkirina navî ber bi tevlîkirina pratîkî ve”. Şam avahiyekê diafirîne ku tê de dibe ku beşek ji hêzên berê yên HSD’ê hîn jî di saziyên leşkerî û ewlekarî de hebin, lê desthilata dawî ya fermandariyê, kontrola ewlekarî, disiplîna leşkerî, sînor û binesaziyên stratejîk gav bi gav bo hikûmeta navendî tên veguhestin.
Bi vê dîtinê, guhertina rewşa Hesekê tenê ne cîguhestina hêzan e; belkî beşek ji pêvajoya berfirehtir a vegera desthilata dewleta navendî bo herêmên kurdnişîn ên Sûriyê ye. Bi gotineke din, ya ku niha li Hesekê diqewime dikare qalibê dawî yê nîzama nû ya bakurê rojhilatê Sûriyê nîşan bide: “Hebûna kurdan di avahiyê de, lê fermandarî di destê Şamê de.”
……….
Dawiya Peyam/
Your Comment