Li gor nûçeya Ajansa Nûçeyan a Navneteweyî ya Ehlulbeyt (s.x) – ABNA – Di çil û pêncemîn roja şerê Îsraîlê li dijî Libnanê de, di nav hemû guherînên de, tenê yek rastiyeke sabît li qadê tê dîtin û ew rastî jî, berdewamiya birêvebirina xerab a dosyeya penaberên libnanî û kûrtirbûna krîza mirovî ya zêdetirî yek milyon penaberan e.
Li gor rapora rojnameya "El-Axbar" a Libnanê, heger di deh rojên pêşîn de ji ber zexta wisa krîza mirovî, ji berpirsan re hincetan bên qebûlkirin, lê bê guman yek meh û nîv demeke têr e ku em vê encamê derxînin ku berpirsên libnanî yên têkildarî vê dosyeyê, di serê wan de "Newaf Selam" Serokwezîrê Libnanê û "Henîn El-Seyîd" Wezîra Karûbarên Civakî ya wî welatî û "Seher Beasîrî" jina Nawaf Selam ku dijî qanûnê wekî berpirsê beşa xwarinê hatiye tayînkirin û her weha hemû dezgehên girêdayî serokatiya hikûmeta Libnanê yên ku di karên alîkariyê de têkildar in, an di birêvebirina vê dosyeyê de têk çûne yan jî bi bingehî naxwazin ji xeynî alîkariyên piçûk ên ku niha tenê ji sedî 14ê penaberan tê dayîn, karûbaran peyda bikin.
Analîzeke hêsan a reqemên fermî yên ku di raporên rojane yên Yekîneya Birêvebirina Krîzê de hatine weşandin, ku bi xwe berpirsiyarê bicihanîna plana bersivdanê ye, qelsiya giran a karûbarên Wezareta Karûbarên Civakî ya Libnanê (ku çavkaniyên wê ji alîkarên derveyî ne ne ji hikûmeta Libnanê) ji bo penaberên ku li navendên penaberiyê dijîn, nîşan dide.
Li gor dawîn rojanekirinê, hejmara penaberên li navendên penaberiyê gihîştiye 141 hezar û 383 kesan. Heger hejmara pakêtên xwarinê yên amade (101 hezar û 773 pakêt) û hejmara firaxên xwarinê yên germ û sar (4 milyon û 955 hezar û 940 firax) yên ji destpêka dagirkeriyê ve hatine belavkirin, li ser hejmara penaberan bêne dabeşkirin, diyar dibe ku her kesî rojê kêmtirî yek firaxê xwarinê werdigire.
Di warê ava vexwarinê de jî, dabeşkirina 2 milyon û 574 hezar û 437 lître ava ku heta îro hatiye belavkirin, nîşan dide ku her kesî di 45 rojan de tenê bi qasî 18 lître av, ango nêzîkî nîv lîtreyekê rojê, werdigire.
Her wiha di warê alavên paqijiya kesane de, 132 hezar û 738 pakêt hatine belavkirin; ango ji bo her kesî di mehek û nîvê penaberiyê de, kêmtirî yek pakêtê werdigire.
Rewşa li ser tiştên pêwîst ên zarokan jî wek hev e. Tenê 7 hezar û 734 pakêt di navbera 5 hezar û 500 zarokên ji 1 heta 5 salî de hatine belavkirin; ango her zarokî di tevahiya dema penaberiyê de bi qasî yek û nîv pakêtê werdigire.
Hikûmeta Libnanê herî kêm şertên mirovî jî peyda nekiriye
Ji ber vê yekê, hikûmeta Libnanê ji bo heman ji sedî 14ê penaberên ku lê digere jî, herî kêm şertên mirovî yên qebûlkirî peyda nekiriye.
Eger saziyên fermî yên berpirsiyar ên bersivdanê nikaribin ji bo kêmtirî çaryekê penaberan xwarin, germahî û alavên paqijiyê peyda bikin, hebûna wan bê wate dibe; ji ber ku wan rolek ji xeynî pêşandanyên medyayî yên "Henîn Es-Seyîd" Wezîra Karûbarên Civakî ya Libnanê tune ye; wezîra ku her carê ji bersiveke eşkere li ser rewşa ji sedî 86ê penaberên ku li mal û kolanan dijîn, direve.
Ev kes heta îro jî tu mekanîzmayeke diyarkirî ji bo alîkariyê wernegirtine û tu nivîs an jî rêbernameyeke weşandî li ser wan tune ye.
Bi vî awayî, El-Seyîd bi qestî prensîbên zelaliyê binpê dike, bi rengekî ku saziyên çavdêriyê yên fermî, saziyên din ên çavdêr, saziyên civaka sivîl û medya nikaribin li gor tu desteke diyarkirî performansa wê binirxînin.
900 hezar penaberên derveyî navendên penaberiyê
Heger em vegerin ser rastiya mirovî ya bi qasî 900 hezar penaberên derveyî navendên penaberiyê li Libnanê, ev nifûs bi qasî 180 hezar malbatan pêk tîne; heger her malbat li gor pîvanên cîhanî yên alîkariyê, ji pênc kesan pêk tê were hesibandin.
Hemû tiştê ku ji van malbatan re hatiye dayîn, mîqdara 145 dolarî ye ji bo her malbatê, ku li gor formula 20 dolarî ji bo her kesî heta sînorê pênc kesan, bi qasî 45 dolarî lê zêde hatiye hesibandin.
Ev mîqdar tenê yek car ji destpêka dagirkeriyê ve hatiye dayîn û tenê ji 50 hezar malbatên ku di şerê 2024 û şerê niha de bûne penaber, bi qasî 15 hezar malbatên din jî lê zêde bûne, hatiye dayîn.
Bi tevahî 65 hezar malbatan ji bernameya "Eman" vê alîkariya piçûk werdigire; lê tevahiya malbatên penaber bi qasî 180 hezar malbatan in.
Lêkolîna dosyeyan û hêviya alîkariya derveyî
Li gor agahiyên heyî, Wezîra Karûbarên Civakî ya Libnanê hîn jî li ser dosyeya malbatên ku di pergala înternetê ya taybet a penaberan de qeyd kiriye, lêkolînê dike.
Ew qonaxa duyem a dayîna alîkariyên pereyî amade dike; piştî ku nirxandina rewşa van malbatan bi dawî bibe.
Xala balê ew e ku El-Seyîd dixwaze ji bo dayîna alîkariyên pereyî ji malbatên penaber re, xwe bispêre çavkaniyên darayî yên ku Libnanê dê ji bangewaziya mirovî ya lezgîn a hikûmeta wî welatî ya ku di 13ê Adara borî de kiriye, werbigire.
Statîstîkên fermî yên ku li malpera vê bangewaziyê hatine weşandin, nîşan didin ku alîkariyên navneteweyî yên ku heta niha hatine ragihandin (ku ne maneya wergirtina temam e) gihîştiye 67 milyon û 688 hezar û 834 dolaran.
Ev reqem tenê ji sedî 22 ji tevaya 308 milyon dolarên ku Libnanê hewce dike ji bo vegirtina operasyonên alîkariya krîza penaberan peyda dike.
Lê ya ku bi rastî ji vê mîqdarê hatiye mesrefkirin, tenê 96 hezar û 300 dolar e.
Parê piçûk a hikûmeta Libnanê ji alîkariyan
Bi rêya pergala fermî ya Yekîneya Birêvebirina Krîzê dikare pêvajoya belavkirina alîkariyên mirovî di navbera penaberên di nav û derveyî navendên penaberiyê de were şopandin.
Van daneyan nîşan didin ku parê alîkariyên ku ji aliyê hikûmetê ve, bi rêya Encumena Başûr û Desteya Bilind a Alîkariyê, hatiye peydakirin, herî kêm bûye û ji ji sedî 5ê hemû alîkariyan derbas nebûye.
Dema ku ev alîkarî bi tenê penaberên derveyî navendan hedef digirin, ev mijar nîşan dide ku parê sereke ya vê komê tu alîkariyê wernegirtiye.
Heta ew kesên ku alîkariyê werdigire jî, zêdetirî yek pakêtê xwarinê (tenê yek car) an jî yek betaniyê di mehek û nîvê penaberiyê de wernegirtiye.
Sedema vê rewşê ew e ku hikûmetê tenê xwe bi budceyên heyî yên van saziyan û hin alîkariyên nepereyî ve girêdayî ye û kêmbûna çavkaniyên darayî yên navneteweyî wekî motîvasyonek ji bo veqetandina budceyeke din neditiye.
Hikûmeta Libnanê li benda pereyê derveyî maye
Dema ku hejmara penaberan zêde dibe - carna ji ber êrîşên li deverên ku bi gelemperî ewle bûn wek Bêrût, û carna ji ber berfirehbûna hişyariyên valakirinê bo deverên nû wek El-Cenah - hikûmeta Libnanê, bi taybetî Newaf Selam û berpirsên plana bersivdanê, hîn li benda dabînkirina aborî ya civaka cîhanî mane û wê wekî çavkaniya tenê ya taybet ji bo peydakirina hewcedariyên penaberan dibînin.
Ev rewş li ber çavan e, dema ku hikûmeta Libnanê dixwest li berpirsiyariya xwe ya eşkere li hemberî bi qasî yek milyon libnaniyên penaber, bêmal û bêçavkaniyên dahatiyê tevbigeriya, dikaribû beşek ji milkên xwe yên li banka navendî ya Libnanê ku bi qasî 10 milyar dolar tê texmînkirin, bi kar bîne.
Ji ber ku mîqdara 308 milyon dolarên daxwazkirî ji bo plana alîkariyê, tenê ji sedî 3 ji deqeyên hikûmeta Libnanê li banka navendî ye.
Lê hikûmeta Libnanê tercîh dike ku li şûna parastina kerameta welatiyê libnanî, destê xwe dirêjî parsekiyê bike.
Berdewamiya li bendê manê li hemberî îhtîmala negihîştina alîkariyan
Hikûmeta Libnanê tevî derbasbûna mehekê ji destpêka bangewaziyê, hîn li ser vê nêzîkatiyê israr dike, lê belê hîn jî nikarîbû çaryeka mîqdara daxwazkirî peyda bike.
Di encamê de, bi feqr û riswakirina welatiyên libnanî re wekî bandorên alîgir ên tehemûlbar tê muamele kirin da ku belkî pere were.
Lê belê îhtîmal e ku ev pere qet neyê û hikûmeta Libnanê jî ji vê yekê haydar e; ji ber ku dizane budceya saziyên Neteweyên Yekbûyî û saziyên hevkar ên wê ji destpêka sala 2026yan ve bi qasî ji sedî 60 kêm bûye.
Ev kêmbûn, ji ber sedemên cihêreng ên têkildarî welatên alîkar, bûye sedema ketina giran a çavkaniyên ku ji bo saziyên çalak li Libnanê hatiye veqetandin.
Bêkêrçûna çavkaniyan û şikên gendeliyê
Li gel van pirsgirêkan, bêkêrçûna çavkaniyan ji ber birêvebirina xerab a zincîra peydakirinê hîn jî berdewam dike.
Li gor agahiyên heyî, vebijarkên bêaqil di peydakirina tiştan de tên sepandin wekî spartina amadekirina xwarinê dabînkerên dûrî navendên penaberiyê;
Yek ji nimûneyên eşkere, amadekirina firaxên xwarinê li restoranek li taxa feqîran ji bo penaberên li Trablûsê ye; kiryareke ku lêçûn bilind dike û kalîteya karûbaran kêm dike.
Li Beqayê jî, şikê tekeliya peydakirina pakêtên xwarinê hatiye bilêvkirin; bi rengekî ku yek ji bazirganên herêma Kerkê di nebûna çavdêriya zelal de, van pakêtan bi bihayekî bilind ji bo saziyek fermî ya dewletê peyda dike ku berpirsiyarê belavkirina wan e.
Ji vê zêdetir, tengasiya navbera Wezareta Karûbarên Civakî ya Libnanê û saziyên herêmî yên wî welatî zêde bûye, piştî ku şêwirmendê wezîrê rexneyên tûj li hin şaredariyên herêma Beqayê kir û ji ber protestoya li hemberî performansa wezaretê, bi birîna alîkariyan gef xwar. Ev mijar nîşan dide ku çalakiya alîkariyê ji rêya mirovî ya xwe derketiye û bûye qadeke ji bo nakokiya siyasî.
...............................
Dawiya peyamê /
Etîket:
Libnan, Başûrê Libnanê, Hikûmeta Libnanê, Penaberên libnanî, Şerê Îsraîlê li dijî Libnanê
Your Comment