Li gorî ragihandina Ajansa Nûçeyan a Ehlê Beyt (s.x) – ABNA –Bersiva dûrûdirêj – Analîst bawer dikin ku erdnîgariya berfireh a Îranê, girêdana tund a bazarên cîhanî bi nefta herêmê û dijberiya eşkere ya hêzên wekî Îngilistan, Çîn û Yekîtiya Ewropayê, nexşeya Tramp ji bo dorpêçkirinê têk dişkînin.
El-Arabî el-Cedîd di analîzekê de nivîsand: Donald Trump, yê ku ketiye tengasiyê, ketiye xeletiyeke stratejîk, bi awayekî ku gumân dike hêzên Emerîkî dikarin dorpêçeke tam li ser benderên Îranê û Tengava Hirmizê bicîh bînin û hinardekirina nefta vî welatî bi temamî rawestînin.
Ev çavkanî nivîsand: Dibe ku Trump ji firehiya 1.64 mîlyon kîlometre çargoşe ya Îranê û cîraniya wê bi 7 welatan re bi navgîniya sinorên erdî ne agahdar e ku dest bi vî metirsîya mezin kiriye, ku encamên nexweş ên wê dê bigire ser Dewletên Yekbûyî yên Emerîkayê jî.
Ev çavkanî bi destnîşankirina şokeke giran a ku li bazarên cîhanî ketiye li dû ragihandina dorpêça deryayî ya Îranê ji aliyê Emerîkayê ve û tirs ji derketina rojane 2 mîlyon bermîl nefta Îranê û lezgirtina bihayê neftê, ray xurt kir û got: Ji bo têkçûna nexşeya Trump a li hemberî Îranê çar sedemên sereke hene.
Sedema yekem a têkçûna plana Trump: dê qeyrana enerjiyê ya cîhanî û zexta navxweyî be, bi awayekî ku tavilê piştî ragihandina kontrola hêza deryayî ya Emerîkayê li ser Tengava Hirmizê, bihayê neftê ragihî der 100 dolarî.
Ev plan dê qeyrana li bazarên enerjiyê yên cîhanî zêdetir bike û ne tenê alîkariya tepeserkirinê an kêmekê nermkirina rêça bilindbûna bihayê neftê û berhemên sotemeniyê nake, lê di heman demê de asta metirsiyên jeopolîtîk hem li herêmê û hem jî li welatên neftê stendî zêde dike. Ev bilindbûna bihayê, zexta raya giştî ya li hundirê Emerîkayê li dijî Tramp zêde dike.
Sedema duyem: vedigere dijberiya tund a navneteweyî li dijî plana Trump ji bo dorpêçkirina Îranê û Tengava Hirmizê, çimkî ev mijar di helwestên bilez ên rêberên cîhanê de xwiya bû. Di nav de serokên Yekîtiya Ewropayê û gotinên Keir Starmer, Serokwezîrê Îngilistanê, yê ku tekez kir: Welatê wî, li hember her zextê ku be, dê nekeve şerê bi Îranê re û ji bicîhanîna dorpêçê li ser Tengava Hirmizê piştgirî nake.
Herwiha, welatê Çîn jî xwest ku di keştiyaniya Hirmizê de têkçûn peyda nebe û Kremlînê jî bi rexnekirina biryara Trump ji bo dorpêçkirina vê tengavê, wê bû sedemê ziyana bazarên cîhanî bi nav kir. Welatên din ên wekî Tirkiyeyê jî beşdarî rojeva dijberan bûn, bi awayekî ku Hakan Fîdan, Wezîrê Karên Derve yê Tirkiyeyê, ji danîna qanûnên nû ji aliyê Îran û Emerîkayê ve ji bo derbaskirina Tengava Hirmizê îfadeya xemgîniyê kir.
Sedema sêyem û girîngtirîn faktor: ev e ku Îranê benderên din jî di dest de hene ku dikare bi navgîniya wan neft û kelûpelên xwe yên cuda hinarde bike. Her çend bender stûyê piştê yê aboriya vî welatî pêk tînin û zêdetirî %90 bazirganiya derveyî ya Îranê ji wan derbas dibe jî, di beramberî de, peravên dirêj ên Îranê yên ku digihîjin zêdetirî 5800 kîlometreyan, nexşeya Tramp têk dişkînin, çimkî Îranê bi qasî 30 bender hene ku ne tenê li ser avên Kendavê lê di heman demê de li ser Deryaya Erebî, Deryaya Oman û Deryaya Xezerê jî çavderiyê dikin.
Ji girîngtirîn van benderan dikare were destnîşankirin: Bendera Şehîd Racayî li Bender Ebbas, Bendera Îmam Xumeynî, Benderên Bûşehr, Çabahar, Enzelî, Emîrabad, Benderlingê, Xuremşehr û Şehîd Bahenr.
Ji bilî vê, Îranê sinorên erdî yên vekirî bi heft welatan re hene: Iraq, Tirkiye, Pakistan, Efxanistan, Tirkmenistan, Azerbaycan û Ermenistan, ku ji bo peydakirina hewcedariyên bazara Îranê bi kelûpel û madeyên xav ên hilberînê têra xwe dikin.
Sedema çarem: ev e ku Îran li hember nexşeya Serokkomarê Emerîkayê ji bo dorpêçkirina deryayî û hewldana vekirina Tengava Hirmizê ya bi zorê, destgirtî û bêxem namîne, bi awayekî ku ev mijar di gefên ku ji aliyê Artêş û Pasdaranên Îranê ve li dijî plana Trump hatine weşandin de bi zelalî tê dîtin.
Ev çavkanî di dawiyê de nivîsand: Bi pir hêsanî bibêjin ku Trump gazîna di ser agirê pêketî yê li herêma Kendavê de dirêje, lê ew baş dizane ku eger ewlehîya benderên Îranê bê metirsîkirin, berjewendîyên Emerîkayê û benderên welatên herêmê jî dê ne ewle bin, çimkî Artêşa Îranê û Fermangeha Xatemul Enbiya bi eşkereyî ragihandine ku heke ewlehîya benderên Îranê bikeve metirsîyêê, tu benderek li herêma Kendavê û Deryaya Erebî dê xwedî ewlehî nebe.
Çavkanî: Middle East News
Your Comment