Li gorî ajansa nûçeyan a Ehlul-Beyt (s.x) – ABNA – Di vê analîzê de armanc ji peyva «Kurd» beşek ji rêberên siyasî û tevgerên siyasî ne ku di qonaxên cuda de bi hêvî û soza Amerîkayê li herêmê ve girêdayî bûne.
Bi nêrînek fenomenolojîk li nîv sedsala siyaseta Dewletên Yekbûyî li Rojavayê Asyayê, bi taybetî li deverên Kurdî, em dikarin bi modelek ji tevgerên guherbar, pêl-pêl û nepêşbînbar re rû bi rû bibin; modelek ku di gelek qonaxan de Kurdan wek amûrek di hesabên jeopolîtîk ên Amerîkayê de bi kar aniye, lê di demên girîng ên dîrokî de, piştgirî cihê xwe dide hesabên nû yên berjewendiyên neteweyî yên Washingtonê.
Sala 1975 di bîra dîrokî ya Kurdanê Iraqê de xalekî werçerxê ye; ew dem bû ku Amerîka di çarçoveya peymanên herêmî de tevgera Kurdanê Iraqê, ku berê ji piştgiriya Waşingtonê sûd wergirtibû, bi pratîkî li hember hikûmeta Bexdayê tenê hişt. Hilweşîna wê tevgera siyasî-leşkerî ezmûneke tal bû ku gelek kes wê wek yekem nimûneya eşkere ya guherandina hesabên Amerîkayê di derbarê Kurdan de dibînin.
Piştî hilweşîna rejîma Saddam Huseyn di sala 2003an de, têkiliyên di navbera Amerîka û Kurdanê Iraqê de ketin qonaxeke nû. Hevkariya hêzên Kurd bi koalîsyona bi serokatiya Amerîkayê di hilweşandina rejîma Baasê de û paşê rola wan a girîng di şerê li dijî DAÎŞê di sala 2014an de, wêneyeke nû ji Kurdan wek hevalbendên pêbawer di siyaseta herêmî ya Washingtonê de ava kir. Herçiqas şertên ewlehiyê piştî hilweşîna Saddam û derketina komên terorîst bûne sedema xurtbûna cihê siyasî yê Kurdan, lê ev cih jî her tim girêdayî hesabên guherbar ên Amerîkayê bû.
Di dema referanduma serxwebûna Herêma Kurdistanê ya Iraqê di sala 2017an de, dema ku gelek rêberên Kurd li benda piştgirî an herî kêm hevkarîya Washingtonê bûn, Amerîka bi dayîna pêşîniyê ji têkiliyên xwe bi hikûmeta navendî ya Iraqê re û bi berçavgirtina berjewendiyên herêmî, Kurdan li hember Bexdayê tenê hişt. Ev ezmûn careke din nîşan da ku piştgiriya Amerîkayê ji hevalbendên xwe ne li ser bingeha pabendiyên daîmî, belkî li gorî berjewendiyên stratejîk ên guherbar ên wê welatê tê pênasekirin.
Li Sûriyeyê jî ezmûneke nêzîk bi vê dubare bû. Helwesteke siyasî ya kurt a berpirsên Amerîkayê dikare hesab û hevsengiyên hêzên Kurd biguhezîne û cihê wan di avahiya siyasî ya paşeroja Sûriyeyê de lawaz bike. Ev rastî nîşan dide ku ji bo Washingtonê, hevalbendên herêmî heta wê demê girîng in ku di çarçoveya armancên giştî yên siyaseta derve ya Amerîkayê de tên pênasekirin.
Ji aliyekî din ve, hebûna Amerîkayê li welatên herêmê jî her tim bi mantixek taybet ve girêdayî bûye. Baregeha Bagramê li Afxanistanê û Herêma Kesk a Bexdayê nimûneyên hebûna berfireh a Amerîkayê ne piştî destwerdanên leşkerî yên vê welatê; deverên ku bi pratîkî bûne navendên sereke yên bandorkirina Washingtonê. Di vê çarçoveyê de, siyaseta derve ya Amerîkayê di gelek rewşan de ne li ser bingeha pabendbûneke dirêjdemî ya bi avahiyên siyasî yên herêmî re, belkî li gorî asta girîngiya wan deveran di stratejiya ewlehî û jeopolîtîk a wê de tê rêkxistin.
Sûriye û Iraq, ji ber hebûna deverên Kurdî yên xwedî avahiyên siyasî û ewlehiyê yên nîv-serbixwe, rewşeke tevlihevtir hene. Kurdan di avakirina nîzama siyasî ya nû ya van her du welatan de roleke girîng lîstine, lê heman rewşê rêvebirina hesabên herêmî ji bo Amerîkayê dijwartir kiriye. Waşington ji aliyekî xwe wek hevalbendê Kurdan pêşkêş dike û ji rola wan di rûbirûbûna tehdîdên herêmî de sûd werdigire, lê ji aliyê din ve, dema ku lêçûna piştgiriya van hevalbendan bi berjewendiyên stratejîk ên wê re li hev neke, pêşîniyên xwe diguhezîne.
Hesab û hevsengiyên Kurdî li Rojhilata Navîn ji dosyayên siyasî yên herî tevlihev ên herêmê ne. Pêşbaziyên nav-Kurdî, cudahiyên partî, destwerdanên welatên herêmê û girêdana hin tevgeran bi piştgiriya derveyî, paşeroja siyasî ya deverên Kurdî bi astengiyên cidî re rû bi rû kiriye. Di heman çarçoveyê de, hin tevgerên siyasî yên Kurdî, di nav wan de Partiya Demokrat a Kurdistanê ya Iraqê, di salên dawî de hewl dane ku bi pejirandina rêbazeke pratîkî û realistîktir, têkiliyên xwe bi hikûmeta navendî ya Iraqê re rêk bixin.
Lêbelê, Kurd di nav wan aktorên herêmî de ne ku herî zêde ji kêm bûna hebûna Amerîkayê li herêmê fikar in; ji ber ku hin tevger di salên borî de li ser bingeha piştgiriya Washingtonê, li hember hin welatên herêmê helwestên hişktir girtine. Kêm bûna rola Amerîkayê dikare wan bi pêdiviya ji nû ve pênasekirina têkiliyên herêmî û vegerandina hesabên siyasî re rû bi rû bike.
Di vê navberê de, Herêma Kurdistanê ya Iraqê, wek avahiyeke siyasî ya xwedî taybetmendiyên nîv-serbixwe û yek ji hevkarên sereke yên Amerîkayê li herêmê, ji hemûyan zêdetir li hember guherîna rêbaza Washingtonê hestiyar e. Li hember vê, hin tevgerên Kurdî ku ji ber nêzîkbûna xwe bi siyaseta Amerîkayê re li hember Îranê rawestiyane, dibe ku ji komên din zêdetir lêçûna guherîna hesab û hevsengiyên herêmî bidin.
Wisa xuya dike ku Amerîka di çarçoveya guherandina pêşîniyên stratejîk ên xwe û ji nû ve pênasekirina rola xwe li Rojhilata Navîn, hêdî hêdî hebûna xwe ya rasterast li hin deveran, di nav wan de Herêma Kurdistanê ya Iraqê, kêm dike. Mîrata vê hebûna ji bo Kurdan ne garantiyeke ewlehiyê ya daîmî, belkî dosyaya tevlihevtir û komeke hesabên bêçareser mayî ye.
Ezmûna dîrokî nîşan daye ku siyaseta Amerîkayê di derbarê Kurdan de ji peymanên domdar zêdetir تابعی berjewendiyên demkî û guherînên jeopolîtîk e. Jehra vê siyasete, her carê bi şêwe û navê nû, lê bi tamêke nas, di devê beşek ji rêberên Kurd de hatiye rijandin.
…………….
Dawiay Peyam/
Etikît:
Amerîka û Kurd-Jehra
Your Comment