Ajansa Nûçeyan a Navneteweyî ya Ehl-ul Beytê (s.x.) – ABNA–Ji ber ku mijara jiyana piştî mirinê û dadgeha mezin a roja rabûnê ji bo mirovê ku di sînorên vê dinyayê de girtî ye, wek mijareke nû xuya dike. Xwedê nimûneyeke piçûk a wê dadgehê li vê dinyayê pêşkêşî me kiriye ku navê wê dadgeha wijdanê ye. Lê em ji bîr nekin ku me got ew nimûneyeke piçûk e.
Werin em vê mijarê zelaltir bibêjin:
Mirov li ber kirinên ku pêk tîne, di çend dadgehan de tê darizandin.
Dadgeha yekem dadgehên asayî yên mirovî ne, bi hemû qelsî, kêmasî û kêmasiyên wan.
Tevî ku hebûna van dadgehên asayî bandoreke berbiçav di kêmkirina tawanan de heye, lê bingeha van dadgehan wisa ye ku mirov qet nikare ji wan hêviya pêkhatina edaleta temam bike.
Dadgeha duyem ku ji vê hesabkirîtir û hûrtir e, dadgeha «mukafata kirinan» e.
Kirinên me bandorên xwe hene ku di demeke kurt an dirêj de dê me bigirin.
Kêmasiya tenê ya vê dadgehê ev e ku giştî û hemûgir nîne, û ji ber vê sedemê me ji dadgeha mezin a rabûnê bêpêdivî nake.
Dadgeha sêyem ku ji vê jî hûrtir û hesabkirîtir e, dadgeha «wijdanê» ye.
Bi rastî, çawa ku pergala rojê bi wê nizama xwe ya ecêb bi awayekî pir piçûk di dilê atomekê de kurt bûye, mirov dikare bibêje ku dadgeha qiyametê jî maketek piçûk a wê di hundirê canê me de ye.
Ji ber ku di hundirê hebûna mirov de hêzeke razber heye ku fîlozof jê re «aqilê kirdarî» (aqilê emelî) dibêjin, Qur'ana pîroz jê re «nefsa levvame» dibêje û îro jê re «wijdan» tê gotin.
Gava karekî qenc an xerab ji mirov derkeve, ev dadgeh bi lez tê avakirin û bê deng û tevlihevî, lê bi temamî cidî û prensîpî, darizandinê dest pê dike û encama hukmê xwe bi awayê ceza an teşwîqên derûnî pêk tîne.
Carinan wijdan tawanbaran ji hundir de wisa qamçî dike û di bin şkenceya derûnî de dixe ku ew mirinê bi berxwe ve pêşwazî dikin û wê li jiyanê tercîh dikin, û di wesiyetnameya xwe de dinivîsin: "Heke me xwe kuşt, ji bo xelaskirina ji nerehetiya wijdanê bû!"
Carinan jî li hember karekî qenc mirovan wisa teşwîq dike ku ew dikeve şabûn û kêfxweşiyê, aramiyeke kûr di hundirê can de hîs dike, aramiyeke pir dilxweş û nevegotî ku lezzet û şewqa wê di tu vegotinê de nayê cih.
Ev dadgeh ecêb û taybetmendî hene:
- Di vê dadgehê de dadwer, şahid, pêkînerê hukmê û temaşevan hemû yek in; heman hêza wijdanê ye ku şahidiyê dide, dadweriyê dike û paşê destê xwe hildide û hukma xwe pêk tîne!
- Berevajî dadgehên asayî yên dengvedar ku carinan darizandineke wan çend salan didome, darizandina vê dadgehê bi lez e û bi gelemperî pêdivî bi wext û demê nîne. Bê guman, carinan ji bo pejirandina belgeyên tawanê û rakirina perdeyên xafilbûnê ji ber çavê dil, pêdivî bi demê heye, lê piştî pêşkêşkirina belgeyan, derxistina hukmê lezgîn û qethî ye.
- Hukma vê dadgehê yek qonaxî ye û li vir nûçeyek ji dadgeha temyîzê, venihêrtinê, dadgeha bilind û tiştên wisa nîne.
- Ev dadgeh tenê ceza nade, lê ji erkzan jî xelat dide; ji ber vê yekê dadgeheke ku hem qenc û hem xerab tê de têne darizandin û li gorî kirinên xwe xelat û ceza dibînin.
- Cezayên vê dadgehê bi cezayên asayî re tu wekheviyê nînin. Di zahir de, ne girtîgeh, ne qamçî, ne darvekirin, ne jî komkujî; lê carinan wisa ji hundir de dişewitîne û mirov diavêje girtîgehê ku dinya bi hemû firehiya xwe ji mirov re teng dibe, ji hucreya tenêtiyê ya girtîgeheke tirsnak û xedar tengtir.
Kurte, ev dadgeh ne ji celebê dadgehên vê dinyayê ye, ew ji celebê dadgeha rabûnê ye.
Mezinahiya vê dadgehê bi qasî wê ye ku Qur'anê bi navê wê sond xwariye û wê li kêleka dadgeha rabûnê daniye û dibêje:
«Na, ez bi roja qiyametê sond dixwim. Û na, ez bi nefsa levvame sond dixwim. Gelo mirov diguman dike ku em hestiyên wî kom nakin? Belê, em dikarin ku tiliyên wî jî (bi awayê xwe yê resen) ava bikin.» (1)
(Sond bi roja rabûnê û sond bi wijdana hişyar û serzewer, gelo mirov wisa diguman dike ku em hestiyên wî yên belavbûyî kom nakin, (wisa nîne), em dikarin ku tiliyên wî (heta xetên serê tilîyên wî ku nasnameya mirov e) jî wek roja pêşîn ava bikin.) (2)
Nîşe:
(1). Sûreya Qiyametê, ayetên 1 heta 4.
(2). Berhevkirî ji pirtûka: Pêncî Dersên Bingeha Baweriyan ji bo Ciwanan, Ayetullah El-Uzma Nasir Mekarim Şîrazî, Dibistana Îmam Elî bin Ebî Talib (s.x.), Qum, 1376 h.q., r. 343.
Etîket:
- Dadgeha wijdanê
- Aqilê kirdarî
- Dadgeha qiyametê
- Jiyana piştî mirinê
Your Comment