Ajansa Nûçeyan a Navneteweyî ya Ehl-ul-Beyt ê (s.x) – ABNA – Di çavkaniyên cuda yên Îslamî de, hem di çavkaniyên Şîa û hem jî di çavkaniyên Ehlî Sunneta de, gelek riwayet li ser Alemê Zerê hatine vegotin ku di destpêkê de dibe ku wekî riwayeteke mutewatir were dîtin. Mînakî, di Tefsîra Nûr-ussiqeleyn de 30 riwayet, di Tefsîra Burhan de 37 riwayet û belkî bi giştî — piştî rakirina dubarekirinan — hejmara wan ji 40 riwayetan jî zêdetir e. Di Tefsîra Ed-Durrul-Mensûr de jî gelek riwayet hatine vegotin ku nîşan didin naveroka van riwayetan tenê bi yek ji mezhebên Îslamî ve ne girêdayî ye.
Lê gelek ji van riwayetan tenê ji yek rawî hatine vegotin û ji ber vê yekê di hukmê xebera vahidê de ne. Gelek ji wan ji Zerare, hin ji Ebu Besîr, beşek ji Cabir û herwiha hin riwayet ji Abdullah ibn Sinan û Salih ibn Sehl hatine vegotin. Bi berçavgirtina vê yekê, hejmara rastîn a van riwayetan pir kêm dibe.
Naveroka van riwayetan jî bi tevahî ji hev cuda ye:
Beşek ji wan dibêje: Ev peyman, peymaneke fîtrî ye û vedigere ser afirandina zanînê di siruşt û fitrata mirovan de. Mîna riwayeta ku Abdullah ibn Sinan ji Îmamê Sadiq (s.x) radigihîne:
«Ji wî derbarê gotina Xwedê yê Bilind ku dibêje: “Fîtrata Xwedê ya ku mirovan li ser wê afirandiye” pirsî. Ew got: Ev fitret çi ye? Got: Ew Îslam e. Xwedê wan di roja ku ji wan li ser yekîtiya xwe peyman girt, li ser vê fitretê afirand. Got: “Ma ez ne Perwerdekarê we me?” Di nav wan de hem bawermend hebû û hem jî kafir.»
(“Ji Îmam (s.x) pirsî: Armanca fitretê di ayeta ‘Fîtrata Xwedê ya ku mirovan li ser wê afirandiye’ de çi ye? Ew got: Ew Îslam e; Xwedê hemûyan li ser vê fitretê afirandiye, di wê rojê de ku ji hemûyan li ser tewhîdê peyman girt û got: ‘Ma ez ne Perwerdekarê we me?’ Di wê navê de hem bawermend hebûn û hem jî kafir.”)(1)
Wekî ku tê dîtin, di vê hedîsê de têkiliyek nêzîk di navbera ayeta fitretê û ayeta Alemê Zerê de hatiye diyarkirin. Ev wate bi gotineke din jî ji Zerare ji Îmamê Sadiq (a.s.) hatiye vegotin. Dema ku ji wî derbarê şirovekirina ayeta «وَإِذْ أَخَذَ رَبُّکَ» pirsîn, Îmam di bersivê de got:
«Zanîn di dilên wan de hat bicihkirin, lê ew rawestan û cihê peymanê li ber Perwerdekarê xwe ji bîr kirin; û rojekê wê bi bîra wan bîne. Ger ev nebûya — ku zanîn bi awayekî fîtrî di dilên mirovan de hatiye afirandin — tu kes nedizanî afirîner û rizqderê wî kî ye?»(2)
Lê beşeke din ji riwayetan dibêje: Zarokên Adem bi şeklê zerreyên biçûk ji pişta Adem (a.s.) derketin û Xwedê bi zimanê gotinê ji wan ev peyman girt. Mînak, riwayetên ku di Tefsîra Burhan de di bin hejmarên 3, 4, 8, 11 û 29 de hatine. Hemû van riwayetan ji Zerare ji Îmamê Baqir (s.x) hatine vegotin û di rastiyê de hemû yek riwayet in.
Ev wate di Tefsîra Durrul-Mensûr de jî bi rêyên cuda ji Îbn Abbas hatiye vegotin. Vegotina hemû wan riwayetan dê dirêj be û di rastiyê de hemû heman naverokê hildigirin û dikarin di yek hedîsê de bên kurtkirin; ew jî hedîsek e ku ji kesê bi navê Îbn Abbas hatiye vegotin, ne ji Pêxemberê Ekrem (s.x.a). Ev wate di pirtûkên din de jî bi rêyên din hatiye vegotin.
Îtiraza girîng a ku li hember van hedîsan tê kirin, ev e ku ew li dijî xuyabûna ayetên Qur'anê, an jî li dijî gotina eşkere ya Kitêba Xwedê ne. Ji ber ku hemû van hedîsan dibêjin zarokên Adem bi şeklê zerreyên biçûk ji pişta Adem (s.x) derketine. Lê Qur'an dibêje ku Xwedê ji piştên zarokên Adem zurriyeta wan standiye:
«مِنْ بَنِی آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّیَّتَهُمْ»
Ji bilî vê, gelek îtirazên din jî li ser naveroka van hedîsan hene ku bi giştî wan di rêza hedîsên lawaz de dixin.
Koma sêyemîn a hedîsan ne zelal e û bi şirovekirinên cuda re têkildar dibe. Mînak, riwayeta ku Ebu Besîr ji Îmamê Sadiq (s.x) radigihîne. Ew dibêje: Ji Îmam re min got:
«Kê çawa bersiv da, dema ku ew tenê zerreyên biçûk bûn?»
Îmam bersiv da:
«Di wan de hêzek danî ku dema ji wan pirsî, bersiv didan; yanî di peymanê de.»
(3)
Koma çaremîn a van hedîsan dibêje ku ev pirsîn û bersivdan di nav ruhên mirovan de pêk hatiye. Mînak, di riwayeta ku Mufedil ibn Omer ji Îmamê Sadiq (a.s.) radigihîne, hatiye:
«Xwedê yê Bilind ji hemû ruhên zarokên Adem re got: “Ma ez ne Perwerdekarê we me?” Hemûyan gotin: “Belê.”»
(4)
Ji koma pêncemîn a riwayetan tê fahmkirin ku Xwedê ruhên mirovan di heman şêwazê de ku dê li ser wê werin afirandin, di wê rojê de amade kir û ji wan peyman girt.(5)
Bi berçavgirtina ku ev riwayet bi hev re nakok in û gelek ji wan ji aliyê senedê ve lawaz in, tu car nayê ku meriv li ser wan wekî belgeyekî bawerbar bisekine. Baştir e ku, wekî alimên mezin di rewşên wiha de dibêjin, mirov ji dadweriyê û biryardana li ser wan dûr bikeve û zanîna wan bide xwediyên wan.(6),(7)
Jêpêvek:
(1) Tefsîra Burhan, cilda 2, rûpela 47, hedîsa 7; û Nûrussiqeleyn, cilda 2, rûpela 95, hedîsa 345.
(2) Tefsîra Burhan, cilda 2, rûpela 48, hedîsa 15.
(3) Heman çavkanî, rûpela 49, hedîsa 22.
(4) Heman çavkanî, hedîsa 20.
(5) Tefsîra Durrul-Mensûr, cilda 3, rûpela 142.
(6) Ji bo agahiyên zêdetir li ser hedîsên derbarê Alemê Zerê de, hûn dikarin serî li van pênc pirtûkan bidin: Biharul-Enwar, cilda 3, ji rûpela 277 û pê ve; Mir’âtul-Uqul, cilda 7, ji rûpela 36 û pê ve; Tefsîra Burhan, cilda 2, ji rûpela 46 û pê ve; Tefsîra Nûrussiqeleyn, cilda 2, ji rûpela 93 û pê ve; û Tefsîra Durrul-Mensûr, cilda 3, ji rûpela 141 û pê ve.
(7) Berhevkirî ji pirtûka Peyama Qur'anê, nivîskar: Ayetullah el-Uzma Nasir Makarim Şîrazî, Darul-Kutub el-Îslamiyye, Tehran, 1386, cilda 3, rûpela 116.
Etîket:
Peymana Îlahî
Peymana Tewhîdê
Alemê Zerê
Fitreta Tewhîdê
Your Comment