Li gorî nûçeya Ajansa Navneteweyî ya Ehl-ul-Beyt ê (s.x) – ABNA – Muhammed Legenhausen, endamê heyeta akademîk a Enstîtuya Perwerdehî û Lêkolînê ya Îmam Xomeynî (r.e.), îro Çarşem, 22ê Mehrê, di civîna bi navê «Nirxandina nû ya nameyên Îmamê Şehîd ê Şoreşa Îslamî ji nifşa ciwan a cîhana Rojava re» de, ku li salona amfîteatra Enstîtuya Lêkolînên Nêzîkbûnê pêk hat, bi tekezî li ser pêwîstiya ji nû ve pênasekirina têgeha ummeta Îslamî got: «Ummeta Îslamî tenê bi misilmanan sînordar nabe, lê hemû kesên ku ji bo pêkanîna dadmendiyê û li dijî zilmê radibin, dihewîne.»
Wî bi îşaret bi wê yekê ku di civakên Rojava de hin têgehên Îslamî bi awayekî neyînî tên fêmkirin, zêde kir: «Dema ku mirovên Rojava peyvên wek ummet, şerîet û cîhad dibihîzin, carinan ditirsin û difikirin ku ew bi tevgerekê re rû bi rû ne ku dixwaze êrîşî kesên din bike. Lê belê, di ramana Îslamî de têgeha ummetê îdeale ku bingeha wê yekîtî, pabendbûn û tevgereke hevbeş ji bo pêkanîna dadmendiyê ye.»
Ummet di ramana Pêxember (S.X.A)de; civakeke li ser bingeha pabendbûn û hevjiyanê
Legenhausen, bi îşaret bi damezrandina civaka Îslamî di serdema Pêxemberê Mezin (s.x.a) de, diyar kir: «Li gorî hin çavkaniyên dîrokî, Pêxemberê Îslamê (s.x.a)di Medîneyê de di navbera şagirtên xwe û hin komên Cihû û Xiristiyanan de peyman girêdane. Ev yek nîşan dide ku têgeha ummetê di destpêka Îslamê de tenê bi şopînerên olêkê ve sînordar nebû, lê komên cuda yên ku xwe bi peyman û pabendiyên hevbeş ve girêdabûn jî dihewand.»
Wî got: «Divê ummeta Îslamî wekî tevgereke civakî, manewî, siyasî û olî bê dîtin ku bingeha wê pabendbûna bi dadmendiyê û dijberîkirina zilmê ye. Di vê nêrînê de, girêdayîbûna etnîkî, nijadî û olî bi tena serê xwe pîvana serweriya mirovan nîne; lê belê, teqwa û pabendbûna bi nirxên exlaqî girîng in.»
Ev fîlozof, bi îşaret bi têgeha berxwedanê, got: «Berxwedan jî tenê bi komên siyasî yên diyarkirî ve sînordar nabe. Her kes an komê ku ji bo dadmendiyê rabe û li hemberî zilmê û tağûtê bisekine, dikare di vê rêyê de cih bigire. Ji ber vê yekê, têgeha ummetê derfeteke berfireh ji bo hevkarî û hevgirtina hemû mirovên dadmendîxwaz, çi misilman bin û çi ne-misilman, peyda dike.»
Bi'set; bingeha hişyariya fikrî û civakî
Legenhausen, bi ravekirina têgeha bi'setê di ramana Îslamî de, got: «Bi'set tenê bi wateya şandina pêxemberan nîne; herwiha dikare wek hişyarbûn û rizgarbûna ji rewşeke ku rê li ber pêşketina mirovan digire, bê fêmkirin. Ev têgeh di civakê de guhertineke fikrî, zanînî û exlaqî çêdike û zemînê ji bo tevgereke ber bi guhertinên civakî ve amade dike.»
Legenhausen, bi îşaret bi nêrîna Îmamê Şehîd ê Şoreşa Îslamî derbarê rola guhertina fikrî di tevgerên şoreşgerî de, zêde kir: «Yek ji fonksiyonên girîng ên tevgerê ew e ku di ramîn û têgihiştina mirovan de guhertinê çêbike. Dema ku nêrîna mirovan biguhere, tevgerên kesane û avahiyên siyasî, aborî û exlaqî jî dikarin biguherin.»
Wî berdewam kir: «Aql û îman du hêzên ku Xwedê di hebûna mirovan de danîne ne; lê carinan ev hêz divê bên hişyar kirin û pêşxistin. Bi'seta pêxemberan û bangewaziya Xwedayî jî zemînê ji bo hişyarkirina aqil û îmana mirovan amade dikin. Ev guhertin, ji bilî bandorên xwe yên derûnî û zanînî, encamên civakî û siyasî jî bi xwe re tîne.»
Vê mamosteyê felsefeyê, bi tekezî li ser pêwîstiya domandina hişyariya civakî, diyar kir: «Cîhada mezin (Cîhada Kebîr) dikare di çarçoveya berxwedana domdar li hemberî serdestiyê û hewldana parastina serxwebûna fikrî û çandî de bê nirxandin. Ev rêwîtî hewce dike ku mirov bi domdarî ramînên xwe sererast bikin û ji berpirsiyariya xwe ya li hemberî zilm û bêdadmendiyê haydar bin.»
Dîroka Îslamê bi girîngîdana li ser çavkaniyên lêkolînî ji nû ve bixwînin
Legenhausen di beşeke din a axaftina xwe de, bi nasandina çend berhemên lêkolînî yên derbarê dîroka Îslamê û Qur'ana Pîroz de, got: «Ji bo nasîna rasttir a serdema destpêkê ya Îslamê, pêwîst e ku em, ji bilî çavkaniyên gelemperî, serî li lêkolînên dîrokî û zanîngehan jî bidin û nêrînên cuda yên derbarê avabûna civaka Îslamî û şert û mercên nuzûla Qur'anê de binirxînin.»
Wî bi nasandina pirtûka Muhammad and the Believers: At the Origins of Islam (Mihemed û bawermendan: Di destpêka Îslamê de), ya nivîskarê xwe dîrokzane yê Amerîkî Fred Donner, got: «Ev pirtûk avabûna civaka bawermendan di destpêka Îslamê de dinirxîne û nîşan dide ku ji bo fêmkirina şert û mercên salên yekem ên Îslamê, divê em bingeha dîrokî û têkiliyên di navbera komên cuda yên olî de di wê serdemê de lêkolîn bikin.»
Ev fîlozof zêde kir: «Di lêkolîna dîroka serdema destpêkê ya Îslamê de, divê em li vê yekê jî baldar bin ku nasnameya civaka yekem a misilmanan û awayê çêbûna sînordariyên olî, mijarên lêkolînên dîrokî ne. Vegerandina li van lêkolînan dikare alîkariya me bike ku em şert û mercên civakî û bawerî yên serdema Pêxember (s.x.a) baştir nas bikin.»
Wî herwiha bi nasandina pirtûka Rethinking the Qur'ān in Late Antiquity (Ji nû ve ramîn li ser Qur'anê di Serdema Antîk a Dawîn de), ya Angelika Neuwirth, Qur'anlêkolînera Alman, got: «Ji bo fêmkirina Qur'ana Pîroz, divê em şert û mercên dîrokî, baweriyên wê demê yên belavbûyî û rewşa olî ya serdema nuzûlê li ber çavan bigirin. Qur'an di nava çarçoveyeke dîrokî de hatiye xwarê û bi komên cuda re, di nav de müşrîk, Cihû û Xiristiyan, axiviye. Ji ber vê yekê, nasîna rewşa fikrî û olî ya wê serdemê di fêmkirina rasttir a ayetan de roleke girîng dilîze.»
Legenhausen berdewam kir: «Yek ji rêyên lêkolîna Qur'anê, lêkolîna têkiliya di navbera ayetan û bawerî û kevneşopiyên olî yên wê demê de ye. Ev nêzîkatiyê dikare aliyên cuda yên têgehên Qur'anî û awayê ku Qur'an bi baweriyên heyî re rû bi rû bûye, zelaltir bike.»
Nameyên Îmamê Şehîd ji ciwanên Rojava re; bangewazî ji bo nasîna rasterast a Îslamê
Wî bi îşaret bi nameyên Îmamê Şehîd ê Şoreşa Îslamî yên ji ciwanên Rojava re, got: «Ev name ji bo bangkirina ciwanan hatin nivîsandin ku Îslamê rasterast nas bikin û ji qebûlkirina vegotinên yekalî yên medyayê dûr bikevin. Hilbijartina ciwanan wekî muxatab jî ji vê yekê girîng e ku paşeroja civakan di destê wan de ye û ew dikarin di avakirina nêrînên nifşa pêşerojê de roleke girîng bilîzin.»
Legenhausen zêde kir: «Di van nameyan de ji ciwanan hatiye xwestin ku nehêlin tenê medyayê diyar bike ku ew divê çawa li ser Îslamê bifikirin; belkî divê ew bixwe serî li çavkaniyên Îslamî bidin û derbarê rastiya vê dînê de xwe bigihînin nasînekê.»
Wî diyar kir ku ev nêzîkatî dikare zemîna diyalogeke rasterast û bi hişyarî di navbera şopînerên olên cuda de amade bike û got: «Divê ciwan bikaribin bi vegerandina li çavkaniyên pêbawer, pirsên xwe derxînin û bersivên wan bi xwendin û lêkolînê bibînin. Nasîna Îslamê divê tenê li ser bingeha naverokên ku li torên civakî an medyayên giştî tên belavkirin, pêk neyê.»
Ummeta Îslamî; bangewaziyeke berfireh ji bo pêkanîna dadmendiyê
Ev fîlozof di berdewamiya axaftina xwe de, bi îşaret bi mînakekê ji nasîna jineke Xiristiyan a Amerîkî bi Qur'ana Pîroz re, got: «Hin kes hene ku piştî salan rûbirûbûna bi wêneyeke neyînî ya Îslamê re, biryar didin ku rasterast Qur'anê bixwînin da ku fêm bikin ev pirtûk çi peyamê dide. Van tecrubeyan nîşan didin ku vegerandina rasterast li çavkaniyên olî dikare zemîna ji nû ve nirxandina pêşdîtinên berê amade bike.»
Wî zêde kir: «Armanca bangkirina mirovan ji bo xwendina çavkaniyên Îslamî, ferzkirina encameke ji berê ve diyarkirî nîne; belkî ew e ku zemînekê were amadekirin da ku mirov bi hişeke vekirî û li ser bingeha nasîna rasterast, derbarê Îslamê de biryar bidin.»
Legenhausen, bi tekezî li ser pêwîstiya berfirehkirina têgeha ummeta Îslamî, got: «Divê em bala xwe bidin vê yekê ku ummet li ser bingeha pabendbûna bi dadmendiyê û berxwedanê li hemberî zilmê tê pênasekirin. Kesên ku bawerî bi dadmendiyê tînin û ji bo têkoşîna li dijî bêdadmendiyê hewl didin, dikarin di vê rêyê de bi misilmanan re bibin hevpar.»
Wî tekez kir: «Ev nêrîn nayê wê wateyê ku cûdahiyên bawerî û hiqûqên olî bên paşguhkirin; belkî tekezê li ser vê yekê dike ku hevkariya ji bo pêkanîna dadmendiyê û têkoşîna li dijî zilmê dikare bibe bingeheke hevpar ji bo hevkariyê di navbera mirovên xwedî baweriyên cuda de.»
Vê mamosteyê felsefeyê di dawiyê de got: «Divê ummeta Îslamî bi awayekî bê nasandin ku yên din ji wê netirsin, lê fêm bikin ku ev têgeh bangewaziyeke ji bo hişyarkirin, hevgirtin û hewldana hevpar li hemberî zilmê ye. Misilman jî divê mîrata Pêxemberê Îslamê(s.x.a) bi baldarî û kûrahî binasin û bi danasîna rast a vê mîratê, zemîna ji bo nasîna rastiya Îslamê ji aliyê gelên din ve amade bikin.»
Dawiya peyamê
Etîket
- Mihemed Legenhausen
- Qur'an
- Îslam
- Berxwedan
- Ummeta Îslamî
- Îmamê Şehîd
- Rojava
Your Comment