Li gorî Ajansa Navneteweyî ya Nûçeyan a Ehlûbeytê (s.x) — ABNA— Xwedayê Mezin di Qur’ana Pîroz de, felsefeya afirandina mirovan a bi cûrbecûriya nijad, ziman û eşîran, ne ji bo quretî û dijminahiyê, belkî ji bo «hevaqilbûn, nasîn û te’arufê» daniye. Aya pîroz (1) «یا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَ أُنْثی وَ جَعَلْناکُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُمْ» bi awayekî zelal vî prensîbê bingehîn diyar dike ku pîvana rûmet û kerametê li cem Xwedê teqwa ye, û ciyawazî tenê ji bo naskirina hev û amadekirina bingehekê ji bo hevkariyê û hestewariya hevpar e.
Tevî vê yekê, di dirêjahiya dîrokê de dijminên Îslamê bi sûdwergirtina ji van cudahiyan, bi taybetî nakokiyên mezhebî yên navbera Şîe û Suneyan, timûtim hewl dane ku duberiyê bixin navbera wan û ummeta Îslamî qels bikin. Nakokiya li ser cihgiriya Pêxemberê Ekrem (s.x.a) ku koka wê vedigere bûyerên serdema destpêka Îslamê mîna Xedîr Xum û Seqîfeya Benî Saîde, veguheriye xaleke domdar û hestiyar a fitneyê. Pisporên dîrokê li ser wê baweriyê ne ku ev nakokî di serdema Umewî û Ebasiyan de gelekî hatin geşkirin û bûn amûrek ji bo rewakirina desthilatdariya wan û serkutkirina neyaran. Vê pêvajoyê mîrateyek ji nakokiyên kûr li pey xwe hişt ku heta îro jî didome û hêzên serdest û mêtinger pereyên zêde ji bo mayindekirina wê xerc dikin. (2)
Bi serkeftina Şoreşa Îslamî ya Îranê re, li cîhana Îslamê gotarek nû derket holê ku li ser bingeha yekîtî û hevgirtina Îslamî hatibû avakirin. Rêberên mezin ên Şoreşê, Hezretê Îmam Xumeynî (reh) û Rêberê Bilind ê Înqilabê, wek çaksazên zana û serdemnas, pir baş fêm kirin ku xala sereke ya duberîxwaziya dijminan heman cudahiyên mezhebî ne; lewma ji bo rûbirûbûna wê, stratejiyeke giştgir û berfireh pejirandin. Ev gotar hewl dide bi ravekirina vê stratejiya hişmendane nîşan bide ka çawa rêberek bi nêrîneke vekirî û kûr dikare welêt ji kendala hilweşînê ya ku dijminan bi riya belavkirina nifaqê pilan kiribû rizgar bike, û bi pêgiriya li ser xalên hevpar û sazîkirina yekîtiyê, wê veguherîne eksena hevgirtina cîhanî ya Îslamê. (3)
1. Fêmkirina gef û derfetan; ji nakokiyê ber bi yekîtiyê
1.1. Analîza hûr a cewherê gefê
Gava yekem di stratejiya serkeftî ya rêbertiyê de, analîzkirina durist û zelal a rastî û gefên li pêş e. Rêberên Şoreşa Îslamî pir baş tesbît kirin ku dijminên Îslamê, bi taybetî istîkbara cîhanî, bi sermayeguzariya berfireh li ser xalên duberiyê, li pey lawazkirin û hilweşandina welatên Îslamî ji hundir ve ne. Serpêhatiya dîrokî nîşan dide ku hêzên mêtinger di sedsalên dawî de, bi zanîna giringiya yekîtiya misilmanan, timî di hewla şikandina vê hevgirtinê de bûne û di vê rêyê de ji ti hewlekê paşve nemane. (4)
Ev gef li Îranê bi hebûna du mezhebên sereke yên Şîe û Sune, gelekî girantir dihat xuyakirin. Dijminan bi mezinberçavkirina nakokiyên dîrokî û mezhebî, dixwestin qelşeke kûr di navbera tebeqeyên curbicur ên xelkê de çêbikin. Lê belê, Rêbertiya Hekîm ev gef ne tenê wek xaleke qelsiyê, belkî wek derfetekê ji bo derxistina holê ya potansiyelên yekîtîbexş ên Îslamê zanî. Têkoşîna hevpar a Şîe û Suneyan a li dijî rejîma Pehlewî, mînakeke berbiçav a vê kapasîteyê bû ku dikaribû bi hişyarî û rêbertiya rast, bibe sermayeyeke civakî ya mezin. (5)
1.2. Fêmkirina rehên nakokiyan û rêçareyên Qur’anî
Rêbertiya zana, li şûna înkarkirin an jî piştguhkirina nakokiyan, çû ser koka wan û rêçareyên Qur’anî ji bo birêvebirina wan bi kar anî. Qur’ana Pîroz di gelek ayetan de balê dikişîne ser xwişk-biratiya îmanî û pêwîstiya dûrketina ji nifaqê. Aya «Innemel mû’minûne îxwetun feehslihû beyne exeweykum» (6) bingeheke xurt ji bo hewldana sererastkirina têkiliyan û avakirina aştî û lihevkirinê di navbera misilmanan de ava dike.
Rêberên Şoreşê bi îlhamgirtina ji van hînariyan, li ser vê xalê sekinîn ku yekîtî nayê wateya yekbûna bawerî û mezheban, belkî tê wateya wergirtina helwesteke yekgirtî û hevaheng li hember dijminên hevpar û dûrketina ji kîn û dijminatiyên mezhebî. Morteza Mutteherî (reh) jî yekîtiya Îslamî wek «helwestgirtina yekgirtî ya peyrewên mezhebên Îslamî li hember dijminên Îslamê» pênase kiriye. (7) Vê şîroveya biaqil û realîst karî gelek ji dijwarî û hestiyariyên dîrokî kontrol bike û qadekê ji bo hevkarî û pêwendiya çêker pêk bîne.
2. Stratejiya operasyonel a rêbertiyê; ji teoriyê ber bi pratîkê
Piştî fêmkirina durist a gef û derfetan, pêngava din pêkanîna rêkarên pratîkî bû ji bo pêkanîna yekîtiyê. Rêberên Şoreşa Îslamî bi şêwazekî pragmatîk û çalakiyan pratîkî, pêngavên şênber û bi bandor avêtin ku ya herî girîng di du tewerên sereke de: «xurtkirina gotara yekîtiyê» û «avakirina saziyên nêzîkbûnê (teqrîbê)» tê kurtkirin.
2.1. Afirandina gotar û sembolên yekîtîbexş
A) Navlêkirina Hefteya Yekîtiyê
Yek ji însiyatîfên girîng ên Hezretê Îmam Xumeynî (reh) ku rûpeleke nû di dîroka yekîtiya Îslamî de vekir, binavkirina rojên navbera 12 heta 17ê Rebîulewelê wek «Hefteya Yekîtiyê» bû. Ev rojên ku di navbera Şîe û Suneyan de wek dema jidayikbûna Pêxemberê Ekrem (s) tên zanîn, bûn xaleke hevpar û sembolîk ji bo rêzgirtin li şexsiyeta navendî ya Îslamê. Vê însiyatîfa biaqil ne tenê ciyawaziya nêrîna dîrokî ya li ser roja jidayikbûnê da aliyekî, belkî bi veguhertina wê bo rojeke pîroz û hevpar, zemîna hevgirtin û hezkirina zêdetir afirand.
B) Pêgiriya li ser xalên hevpar ên baweriyê
Rêberên Şoreşê timî bal kişandine ser xalên hevpar ên pirhejmar ên navbera Şîe û Suneyan ên wekî baweriya bi Yekxwedayîtiyê (Tewhîd), Qur’ana yekgirtî, qibleya yek, Pêxemberê yek û hîmên bingehîn ên olê. Îmam Xumeynî (reh) bi îşareta bi van hevpariyan, duberî şermezar dikir û li ser pêwîstiya pêwendî û yekîtiya misilmanan disekinî. Wî di gotarên xwe de bang li xelkê dikir ku yekîtiya peyvê biparêzin û parçekirinê wek sedema lawazbûn û binketina tevgera Îslamî didît. (8) Vê nêrînê rê li ber pêkanîna nasnameyeke hevpar a Îslamî li hember êrîşên çandî û siyasî yên Rojava vekir.
2.2. Sazîbûn û pêngavên şênber ji bo nêzîkbûna mezheban (Teqrîb)
A) Damezrandina Civaka Cîhanî ya Nêzîkkirina Mezhebên Îslamî
Ji bo sazîkirina nêrîna teqrîbê û pêkanîna pratîkî ya wê, di sala 1990î (1369 H.Ş) de bi fermana Rêberê Bilind ê Înqilabê, «Civaka Cîhanî ya Nêzîkkirina Mezhebên Îslamî» hat damezrandin. Vê saziyê wek saziyeke navneteweyî, erkê xwe wek bihêzkirina pêwendiyên navbera peyrewên mezhebên Îslamî û nehêştina berhemên neyînî yên nakokiyan pênase kiriye. Civakê bi lidarxistina konferansan, çapkirina pirtûkên teqrîbî û avakirina tora pêwendiyê bi zanayên cîhana Îslamê re, roleke sereke di pêşvebirina armancên yekîtiya Îslamî de lîstiye. (9)
B) Lidarxistina berdewam a Konferansa Navneteweyî ya Yekîtiya Îslamî
Di nav xebatên herî giring ên civakê de, lidarxistina salane ya Konferansa Navneteweyî ya Yekîtiya Îslamî ye ku bi mazûvaniya Komara Îslamî ya Îranê tê lidarxistin. Ev konferans bi beşdariya sedan ramyar, zana, muftî û kesayetiyên siyasî yên ji seranserê cîhana Îslamê, bûye qadeke ji bo hevrameynê, pevguhertina nêrînan û pêşkêşkirina rêkarên pratîkî yên yekîtiyê.
Heta niha zêdetirî 30 dewreyên vê konferansê bi mijarên cûrbecûr û sereke yên mîna «Yekîtiya Îslamî, Îmam û Yekîtî», «Rola têgihîştina fikrî di nêzîkbûna mezheban de», «Hişyariya Îslamî» û «Ummeta Îslamî; Êş û Hêvî» hatine lidarxistin. Van konferansan bi armanca hevahengkirina helwestên zanayên Îslamê û pêşkêşkirina wêneyekî rast ji Îslamê, gavên bibandor di kêmkirina nakokiyan û bilindkirina giyanê lihevkirinê de avêtine.
3. Zehmetiyên li pêş û pêwîstiya berdewamiya stratejiyê
Tevî pêşketinên berbiçav, rêya yekîtiya Îslamî hîn jî bi zehmetiyên mezin re rû bi rû ye. Teessubên mezhebî, nezanîna li ser mezhebên din û sermayeguzariya berdewam a hêzên istîkbarî li ser nakokiyan, ji astengiyên sereke ne ku hê jî hene. Ji bo derbaskirina van astengan û gihîştina bi yekîtiyeke mayinde, pêwîstiya ummeta Îslamî bi berdewamiya stratejiyên hişmendane yên rêbertiyê û beşdariya çalak a hemû beşên civakê heye.
Dîrokê nîşan daye ku her gava misilman yekbûyî bin, gihiştine mezinahî û rûmetê, û her gava ku ketine nava duberiyê, di nav pençên mêtingerî û zordariyê de mane. Ibretwergirtin ji hilkişîn û daketinên dîrokî û naskirina durist a xefikên dijmin, pêwîstiya berdewamiya gotara yekîtiyê bêtir eşkere dike. Di vê navberê de, rola zana û rewşenbîrên dilsoz di ronîkirin û hişyarkirina civakên Îslamî de xwedî giringiyeke taybet e.
Encam
Aya 13an a sûreya Hucuratê, bi pêgiriya li ser armancdarbûna cûrbecûriya mirovahiyê, nexşeyeke giştgir ji bo jiyana bi hev re ya aştiyane û naskirina hev a civakên mirovî pêşkêş dike. Rêberên zana yên Şoreşa Îslamî ya Îranê, Îmam Xumeynî (reh) û Rêberê Bilind ê Înqilabê, bi têgihîştina kûr a vê hînariya Qur’anî û naskirina rast a xala fitneya dijminan, karîn bi pêşkêşkirina stratejiyeke pratîkî û giştalî, gefa nifaqê ya navbera Şîe û Suneyan bikin derfetek ji bo hevgirtin û yekîtiya neteweyî û Îslamî.
Pêngavên giring ên wekî navlêkirina Hefteya Yekîtiyê û lidarxistina domdar a Konferansên Navneteweyî yên Yekîtiya Îslamî, mînakên berbiçav ên vê stratejiya hişmendane ne ku bi pêgiriya li ser xalên hevpar û sazîkirina nêzîkbûna mezheban, modelek serkeftî ji bo rûbirûbûna komployên dijminan pêşkêş kirine. Ev model nîşan dide ka çawa rêberek bi nêrîneke vekirî, feraset û zîrektiyê dikare miletê li ber hilweşînê ji fend û xapên dijminan rizgar bike û bike navenda şiyarbûn û yekîtiya cîhanî ya Îslamê. Berdewamiya vê stratejiyê, pêwîstiyeke nepejirandî ya înkarê ye ji bo rûmet û serbilindiya paşeroja cîhana Îslamê.
Zehra Salihîfer, Pispora Bilind a Qur’an û Hedîsê û Rêveberiya Medyayê.
Çavkanî:
- Sûreya Hucurat, aya 13.
- Îranî, Museyyîb, «Stratejiya Yekîtiya Neteweyî û Hevgirtina Îslamî li gorî Nêrîna Îmam Xumeynî (reh)», Werznama Endîşeyî Teqrîb, sala 5em, hejmar 18, 1388 H.Ş.
- Bozorgî, Mehdî, «Rola Şoreşa Îslamî di Hişyarî û Yekîtiya Misilmanan de», Werznama Endîşeyî Teqrîb, sala 2yem, hejmar 5, 1384 H.Ş.
4 û 5. Xameneyî, Seyîd Elî, «Gotar di hevdîtina bi berpirsên leşkerî û sivîl ên beşdarê Konferansa Yekîtiya Îslamî de», 16/07/1369 H.Ş, Malpera Fermî ya Buroya Rêbertiya Bilind: www.leader.ir.
- Sûreya Hucurat, aya 10.
- Gotara «El-Xedîr û Yekîtiya Îslamî» ji pênûsa Morteza Mutteherî, di bîranîna Ellame Emînî de hatiye çapkirin.
- Sehîfeya Îmam Xumeynî, cild 5.
- Xosrowşahî, Serpêhatiya Teqrîbê (Sergozest-e Taqrib), 1389 H.Ş, r. 22.
Etîket (Tags):
- Rêberê Şehîd ê Îranê
- Yekîtiya Îslamî
- Yekîtiya Şîe û Sune
Your Comment