Li gorî nûçeya Ajansa Navneteweyî ya Ehl-ul-Beyt ê (s.x) – ABNA – Xuya ye ku hikûmeta Iraqê li ser modelekê difikire ji bo diyarkirina çarenûsa yekîneyên Berxwedana Şengalê, ku di hin aliyên xwe de bi pêvajoya tevlîkirina Hêzên Sûriyaya Demokratîk (QSD) di avahiya leşkerî ya hikûmeta Sûriyeyê de hevşêwe be. Li gorî vê projeyê, hêzên Êzidî çekên xwe radestî hikûmetê dikin û endamên guncaw ên komê tên tevlîkirina hêzên ewlehiyê û artêşa Iraqê.
Piştî civînekê di navbera Hevpeymaniya Doza Êzidiyan û Eli Zeydî, serokwezîrê Iraqê, de, hikûmeta Bexdayê ragihand ku yekîneyên Berxwedana Şengalê, ku ji hêzên Êzidî yên girêdayî Partiya Karkerên Kurdistanê (PKK) pêk tên, dê dest bi pêvajoya radestkirina çekên xwe ji hikûmetê re bikin û endamên guncaw jî dê werin tevlîkirina avahiya leşkerî ya Iraqê.
Hûrguliyên vê planê hîn jî tên nîqaşkirin û yekîneyên Berxwedana Şengalê heta niha helwesta xwe ya fermî li ser vê mijarê ne ragihandiye.
Ev pêşketin di demekê de ye ku Peymana Şengalê ya di navbera Hewlêr û Bexdayê de, ku di sala 2020an de bi piştgiriya Neteweyên Yekbûyî gihiştiye qonaxa cîbicîkirinê, heta niha bi tevahî nehatiye cîbicîkirin.
Peymanê balê dide ser vekişîna komên çekdar ji Şengalê, tayînkirina parêzgarêkî nû û nûvekirina herêmê.
Berpirsên Herêma Kurdistanê berdewam in li ser pêwîstiya cîbicîkirina vê peymanê û wê wekî beşek ji pêvajoya normalîzekirina rewşa ewlehî û îdarî ya Şengalê dibînin.
Lêbelê pêşniyara nû ya Bexdayê dikare rêyekî cuda ji bo diyarkirina çarenûsa yekîneyên Berxwedana Şengalê ava bike; rêyek ku li gorî gotinên hin çalakvanên Êzidî, balê dide ser tevlîbûna wan bi avahiyên fermî yên hikûmetê re, ne vekişîna bi tevahî ya hêzên komê.
Mirza Dînayî, damezrînerê rêxistina “Mala Hevjiyana” li Şengalê, ragihand ku Êzidî û yekîneyên Berxwedana Şengalê dixwazin peymanekê mîna peymana yekgirtina hêzên Sûriyaya Demokratîk pêk bînin. Murad Îsmaîl, endamê Êzidî yê Parlamentoya Iraqê û serokê Hevpeymaniya “Doza Êzidî” jî ragihand ku pêşniyara Bexdayê rasterast armancê dikeve ser fikarên Êzidiyan, bi taybetî di warê ewlehiyê de. Wî herwiha tekez kir ku divê hûrguliyên planê bi rêya komîsyona ewlehiyê ve werin zelalkirin.
Ji aliyê din ve, Nayif Şemmo, berpirsê Daîreya Têkiliyên Rêveberiya Xweseriya Şengalê, ji malpera “Kirkuk Now” re ragihand ku yekîneyên Berxwedana Şengalê razîbûna xwe ji radestkirina çekên xwe di berdêla tevlîbûna wan bi hêzên ewlehiyê yên Iraqê re nîşan dane. Lê ev îdîa heta niha ji aliyê xwe ya fermî ve ji hêla komê ve nehatiye piştrastkirin.
Herwiha hikûmeta Iraqê komîteyek bilind ji bo şopandina dosyaya Şengalê ava kiriye, û yek ji erkên wê dê lêkolînkirina pêvajoya tevlîkirina yekîneyên Berxwedana Şengalê di nav dezgehên ewlehiyê de be.
Ev plan di demekê de tê pêşxistin ku yekîneyên Berxwedana Şengalê di sala 2014an de, piştî êrîşa DAÎŞê û jenosîda li dijî Êzidiyên Şengalê, hatin damezrandin. Tirkiye vê komê wekî komeke girêdayî Partiya Karkerên Kurdistanê dibîne û di salên borî de çend caran navend û fermandarên wê li Şengalê bi êrîşên balafirên bêmirov armanc kirine. Bi destpêkirina pêvajoya nû ya aştiyê di navbera Tirkiyeyê û PKKê de, ev êrîş rawestiyan.
Piştgiriya dawî ya rayedarên Tirkiyeyê ji bo plana yekgirtina yekîneyên Berxwedana Şengalê herwiha nîşan dide ku dosyaya vê komê piştî pêşketinên herêmî ketiye qonaxeke nû. Omer Çelîk, berdevkê Partiya Edalet û Geşepêdanê ya Tirkiyeyê, plana yekgirtina yekîneyên Berxwedana Şengalê wekî pir girîng wesif kir.
Herwiha Mustafa Karasu, endamê Encûmena Rêveber a Koma Civakên Kurdistanê, di 8ê Îlonê de ragihand ku yekîneyên Berxwedana Şengalê dixwazin hêza parastina vê komê bixin nav artêşa Iraqê.
Zubeyir Aydar, endamekî din ê Encûmena Cîbicîkar a rêxistinê, jî danûstandinên di navbera yekîneyên Berxwedana Şengalê û hikûmeta Iraqê de ragihand û tekez kir ku divê derfet ji bo xwe Êzidiyan were peydakirin da ku herêmê bi rêve bibin.
Lêbelê Zimkan Elî Selîm, mamosteyê zanistên siyasî li Zanîngeha Silêmaniyê, bawer dike ku zext li ser yekîneyên Berxwedana Şengalê berî destpêkirina pêvajoya aştiyê ya Tirkiyeyê jî hebû.
Li gorî gotinên wî, ew kom di bin zexta hêzên ewlehiyê yên Iraqê, komên çekdar ên Iraqê û Partiya Demokrat a Kurdistanê de ye û herwiha beşek ji têkiliyên xwe bi Hêzên Sûriyaya Demokratîk re jî winda kiriye.
Wî pêşniyar kiriye ku nêzîkbûna yekîneyên Berxwedana Şengalê bi hikûmeta Bexdayê re dikare destpêka dawîbûna rola leşkerî ya serbixwe ya vê komê li herêmê be; lê guherandina nasnameyê û yekgirtina tevahî ya komeke çekdar di avahiya fermî ya hikûmetê de dê pêvajoyeke demdirêj be û dê girêdayî îstiqrara herêmê bibe.
Di aliyê din de, Perî Îbrahîm, damezrîner û rêvebirê cîbicîkar ê “Sazûmana Azadiya Êzidî”, hin cudahiyên di navbera rewşa Şengalê û ezmûna Hêzên Sûriyaya Demokratîk de dide ber hev. Li gorî baweriya wê, hikûmeta Bexdayê dikare ji aliyê dabînkirina ewlehiya herêmên Êzidiyan ve, li gorî Şamê, desthilatdariya zêdetir bide Êzidiyan. Wê herwiha tekez kiriye ku Êzidî dixwazin di avahiya ewlehiyê ya pêşeroja Şengalê de roleke rastîn hebin.
Li ser vê bingehê, dosyaya yekîneyên Berxwedana Şengalê niha gihiştiye xalekê ku du rê li ber wê vekirî ne: yek, cîbicîkirina Peymana Hewlêr-Bexda ya sala 2020an bi armanca ji nû ve avakirina tevahî ya avahiya îdarî û ewlehiyê ya Şengalê; an jî pêkanîna peymaneke nû ku tê de hêzên Êzidî, wekî ku di peymana Şamê bi Hêzên Sûriyaya Demokratîk re hatibû pêşniyarkirin, ji hêzeke çekdar a serbixwe veguhezînin beşek ji avahiya fermî ya Şengalê.
Çarenûsa vê pêvajoyê heta radeyeke mezin dê girêdayî hûrguliyên peymana ewlehiyê ya Bexdayê, asta desthilatên ku dê bidin Êzidiyan û awayê rêvebirin û misoger kirina ewlehiya Şengalê piştî yekgirti
Etikît:
Şingal
Kurdî (Îzidî)
Kurdî (Îzidî)
PKK
Your Comment