Li gorî rapora Ajansa Nûçeyan a Navneteweyî ya ya Ehlê Beytê (s.x) — ABNA — Di çanda Îslamî de, hin kêliyên dîrokî ne tenê bûyerên asayî ne; ew derfet in ji bo ji nû ve xwendina nirx, raman û mîrata kesayetiyên ku jiyana xwe di rêya bawerî û berpirsyariyên civakî de derbas kirine.
Di merasîma nimêja cenazeyê li ser termê pîroz ê Ayetullah Îmam Xamineyî de, merceê mezin Ayetullahê Ebdullah Cewadî Amolî, bi çend peyvên kûr ên wekî «Muwehîd», «Mucahîd» û «Can-baxê di rêya Îslamê û ummeta Îslamî de» bal kişand ser pêgeha wî.
1. Muwehîd; Jiyan di rêya bendetiya Xwedê de
Tewhîd, stûna bingehîn a ramana Îslamî ye. Mirovê muwehîd, hemû qadên jiyana xwe li hemberî îradeya Xwedê watedar dike û xizmeta civakê wekî beşek ji berpirsyariya bendetiya Xwedê dibîne.
«قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ» (Enam: 162)
2. Mucahîd; Çanda rawestan û berpirsyariyê
Di ramana Îslamî de, cîhad ne tenê li meydana şer e; hewldana zanistî, parastina baweriyan û xizmeta civakê, hemû beşek ji cîhadê ne.
«وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا» (Enkebût: 69)
3. Mîratek: Xizmetên zanistî, çandî û civakî
Îmamê Şehîd di dirêjahiya salên xebata xwe de di warên perwerdekirina mearifên Îslamî, piştgiriya çalakiyên zanistî, serxwebûna siyasî, hêza berevaniyê û têkoşîna li dijî istikbarê de roleke dîrokî lîstiye. Yek ji stûnên girîng ên mîrata wî, tekezîkirina li ser yekîtiya Îslamî, hevdû-têgihîştina mezheban û piştgiriya ji bindestan re bû.
4. Şehîd; Nîşaneya fedakariyê
Şehadet di çanda Îslamî de, nîşaneya feda-kirina xwe ji bo nirxên bilind e.
« «وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاءٌ عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ» (Al-i Imran: 169)
5. Yekîtiya Îslamî; Mîratek li derveyî sînorên mezhebî
Di civakeke wekî Îranê de ku xwedî rengên cuda yên qewmî û mezhebî ye, tekezîkirina li ser hevdû-jiyanê (تعایش), rêzgirtina dualî û diyaloga di navbera mezheban de, parçeyekî sereke yê mîrata fikrî ya Îmamê Şehîd e.
«وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» (Al-i Imran: 103)
Encam:
Bi şiroveya zanistên siyasî yên nûjen (wekî ramanên Robert Putnam û Joseph Nye), em dibînin ku sermayeya civakî û pêbaweriya giştî, bingeha rastîn a hêza miletan e. Jiyana Îmamê Şehîd mînakeke berbiçav a vê “hêza nerm” û “pêbaweriya civakî” ye ku bandora xwe li ser dîrokê hiştiye.
Encam: Dîrok û Mîrata Kesayetiyên Bandorê
Ji vî nêrînî ve, em dikarin bibînin ku pêgeha kesayetiyên mezin ên dînî û siyasî, di çarçoveya bandora wan a li ser çanda giştî, yekîtiya civakî û avakirina gotarên neteweyî de tê nirxandin.
Xalên Sereke yên Encama Nivîsê:
- Pîvana Nirxan: Di çanda Îslamî de, “Muwehîd”, “Mucahîd” û “Xizmetkarê Ummetê” ne tenê nav û sernav in; ew pîvanên bingehîn in ji bo nirxandina bandora mirovên mezin.
- Dadgeriya Dîrokê: Dîrok mirovên mezin ne bi kursiyên wan ên desthilatdariyê, belkî bi mîrata fikrî, xizmetên civakî û şopa ku di jiyana mirovan de hiştine, dinirxîne.
- Sermayeya Civakî wekî Hêza Neteweyî: Şopandina rêgezên zanistî (wekî teoriyên R. Putnam û J. Nye) nîşan dide ku hêza rastîn a miletan ne tenê di îmkanên maddî de, lê di “Pêbaweriya Giştî” û “Hêza Nerm” a ku ji nirxên olî û çandî tên girtin, veşartiye.
Çavkaniyên Sereke yên Lêkolînê:
- Qur’ana Pîroz.
- Jêderên Hedîsan: Sehîhê Buxarî, Sehîhê Mislim, Şerha Îmam Newewî li ser Sehîhê Mislim.
- Çavkaniyên Zanista Siyasî: Robert Putnam (“Demokrasî û Kevneşopiyên Şaristanî”), Joseph Nye (“Hêza Nerm”).
- Lêkolînên di qada Civaknasî ya Siyasî û Ramanên Îslamî de.
✍️ Mamosta Abid Neqîbî
Ruhaniyekî Ehlê Sunnetê
Lêkolînerê Olî û Mezhebên Îslamî
Your Comment