Cengîz Çandar: Têkçûna pêvajoya aştiyê bi kurdan re dibe sedema hilweşîna siyasî ya Erdogan

Li gorî Ajansa Nûçeyan a Navneteweyî ya Ehlê Beytê (s.x) — ABNA —Cengîz Çandar di hevpeyivînekê de bi kovara "Amargî" re li hemberî "Civîna Aştiyê û Azadiya Civakî" got: heya nêzîkî mehekê berê hîn bi ihtiyat ji pêvajoya heyî re optimîst bû, ji ber ku nîşaneyên berbiçav ên bes ji bo pêşketina rastîn a pêvajoya aştiyê tune bûn. Lê belê, guherînên hefteyên dawî nirxandina wî guhert.
Wî tekez kir ku pêvajoya niha tenê di çarçoveya siyaseta navxweyî ya Tirkiyeyê de nayê analîzkirin û guherînên herêmî jî di şekildana wê de rolek dilîzin. Li gor Çandar, Abdullah Öcalan, Recep Tayyîp Erdogan û Devlet Bahçelî sê rûyên naverastî yên vê pêvajoyê ne. Öcalan navenda pêvajoyê ye, Erdogan bi agahdarî û razîbûna xwe riya siyasî ya wê vekiriye, û Bahçelî jî bi lîstina rola "sûpapê ewlehiyê" hevsengiya di navenda hevbendiya desthilatdar de diparêze û li ber berxwedana saziyên dewletê yên li hemberî pêvajoyê digire.
Çandar herwiha navê Îbrahîm Kalin, serokê Saziya Îstixbaratê ya Tirkiyeyê (MÎT), wek yek ji rûyên sereke yên vê pêvajoyê bi nav kir û got veguhastina wî ji berdevkiya Serokkomariyê bo seroktiya MÎTê, bi wê daxwazê re bû ku pêvajoya nû ya aştiyê "projeya ramanî" ya wî bû; mijarek ku ji nêrîna Çandar tê wateya piştgiriya rasterast a Erdogan ji vê projeyê.
Wî daxuyaniya 27ê Sibatê ya Abdullah Öcalan der barê hilweşandina PKKê û danîna aliyê têkoşîna çekdarî ve wek beşek ji vê riya siyasî ya heman şert û mercî şirove kir û got biryara paşîn a PKKê ji bo hilweşandina xwe jî di berdewamiya heman pêvajoyê de ye.
Çandar lê belê tekez kir ku bidawîhatina têkoşîna çekdarî bi çareserkirina pirsgirêka kurdan ve cudatî ye. Wî got: "Ma mafê perwerdehiyê bi zimanê kurdî hatiye nasîn? Ma pênaseya hemwelatiyê guheriye? Ma cûreyek statuya dadî ji bo kurdan hatiye pejirandin? Na. Pirsgirêka kurdan bêyî demokratîkkirina Tirkiyeyê nayê çareserkirin, lê bidawîhatina têkoşîna çekdarî tewra di welatekî ne-demokratîk de jî gengaz e."
Wî herwiha behsa nezelaliya der barê çarçoveya dadî ya vegera hêzên çekdarî yên PKKê jiyana civakî û siyasî kir û got hîn ne diyar e bi hezaran endamên vê saziya hilweşiyayî divê bi çi awayî bikevin civakê. Berendamê Partiya DEM a Tirkî ya kurdperwer, bi îşaretekê li wêneyên xistina çekan erdê got: "Ew çekan nedan radest kirin an jî veşartin, lê şewitandin; ji ber ku çeka veşartî her tim dikare careke din were derxistin."
Çandar axaftinên dawî yên rayedarên Tirkiyeyê û atmosfera li ser parlementoyê wek nîşanek ji berdewamiya pêvajoyê dît û bi nav kir bicîhanîna sala sed û dehemîn a şerê Kutulelmarê li parlementoyê; şerê ku tê de tirk, kurd û ereb di nav artêşa osmanî de li dijî Brîtanya şer kiribûn. Wî tekez kir ku ji nû ve ronkirina van referansên dîrokî ne tesadufî ye.
Wî di beşek din ya axaftina xwe de, bikaranîna navê "rêberê damezrîner" ji bo Abdullah Öcalan ji aliyê hikûmeta Bahçelî ve, wek guherînek girîng di wêjeya siyasî ya herîka neteweperest a Tirkî de şirove kir û got heman mijar vegera ji pêvajoya niha zor kir. Çandar got: "Ma Erdogan dikare pêvajoyê rawestîne? Belê. Lê heke wiya bike, dê tê wateya jêbûna wî ya siyasî."
Li gor wî, Bahçelî bi pratîkî vê peyamê da Erdogan ku heke pirsgirêka cih û mafên kurdan neyê çareserkirin, pêvajoya aştiyê wê berdewam neke û di rewşa hilweşîna pêvajoyê de, Erdogan nikare riya xwe ya siyasî berdewam bike.
Vê siyasetmedara kurd herwiha tekez kir ku kurd di Rojhilata Navîn a nû de bûne lîstikvanên diyarker di avahiyên siyasî yên herêmê de. Wî bi destnîşankirina Sûriye û Iraqê got ku êdî nikare kurd ji tu hevkêşeya siyasî ya pêşerojê ve bêne dûrxistin.
Çandar got: "Kurd îro bûne hêzeke dînamîk û diyarker li Rojhilata Navîn. Ew ne mecbûrî sazkirina dewletek serbixwe ne, lê mayîna dewletên heyî zêdetir ji berê bi rola kurdan ve girêdayî ye." Wî di dawiyê de got: "Pêwîst e kurd baweriya xwe bi xwe winda nekin. Baweriya kurdan bi xwe, ne tenê ji bo kurdan, lê ji bo Tirkiyeyê û tevahiya herêmê jî bi dest ve tîn e."