Li gorî ajansa nûçeyan a navneteweyî ya Ehlibeyt (s.x) — ABNA — Bi vegotina Arabî 21: Rexneyên Emaratîyan zêdetir li ser xwezaya peymanê, demjimêra wê, nezelaliya derbarê “dijminê hevpar” ku ev hevpeymanî li dijî wî hatiye avakirin, û herwiha li ser nezelaliya hemahengiya an nebûna hemahengiyê bi welatên din ên Endama Konseya Hevkariya Kendava Persîkê disekinin.
Abdulkhalik Abdullah, akademîsyen û siyasetmedarê Emiratî, yek ji rexnegirên herî girîng ên vê peymanê bû. Ew di tora civakî ya “X” de nivîsand ku xurtkirina hevkariyên leşkerî û siyasî di navbera endamên Konseya Hevkariyê de û bihêzkirina yekîtiya welatên li perava Kendavê, pir girîngtir e ji veberhênana li rêkxistinên leşkerî û siyasî yên herêmî ku welatên din jî dihewînin.
Abdullah, ku li ser karîgeriya vê hevpeymaniya nû guman hebû, li ser xwezaya gefa ku divê sê welat bi hev re rû bi rû bimînin pirsî: «Ji şertên serkeftina her hevpeymaniyekê, diyarkirina dijminê hevpar e; gelo dijminê welatên vê hevpeymaniyê kî ye?»
Wî di berdewamiyê de got: «Pîroz be damezrandina vê hevpeymaniyê! Lê xurtkirina hevkariyên leşkerî û siyasî yên Kendavê û bihêzkirina têkiliyên di navbera welatên Konseya Hevkariya Kendavê de, pir girîngtir e ji veberhênana li hevkariyeke leşkerî û siyasî ya herêmî ku welatên tê de hene û baweriya me bi dilsozî û şiyana wan ji bo rûbirûbûna metirsiyên Îran û Îsraîl tune ye.»
Ev kesayetiyê Emiratî herwiha mijara hemahengiya di navbera welatên Kendavê de anî ber xwe û pirsî gelo peyman bi agahdariya endamên din ên Konseya Hevkariyê hatiye îmzekirin an na. Ev gotinên Abdulkhalik Abdullah bi awayekî neyekser nîşana fikaran in ku Riyad gavên stratejîk bi awayekî yekalî û dûr ji çarçoveya hevpar a Konseya Hevkariyê dide.
Ev akademîsyenê Emaratî di heman çarçoveyê de behsa Peymana Parastina Hevpar a Kendavê ya ku di sala 2000 de hatiye îmzekirin kir û got ku çarenûsa wê peymanê bûye sedema pirsan li ser karîgeriya rêkxistinên parastina hevpar di hundirê Konseya Hevkariyê de.
Peymana parastinê ya sê aliyan
Ev rexne piştî wê hatin kirin ku Erebistana Siûdî, Tirkiye û Pakistanê li Mekkeya Mukerremê peymaneke parastina hevpar îmze kirin. Li gorî xala bingehîn a peymanê, her êrîşeke çekdarî li ser yek ji van sê welatan dê wekî êrîş li ser aliyên din jî were hesibandin.
Li gorî daxuyaniyên hatine dayîn, armanca vê peymanê xurtkirina hevkariyên parastinê, bilindkirina asta deterrence/bêzarokirinê û berfirehkirina hemahengiya ewlehiyê di navbera sê welatan de ye.
Ev gav nîşan dide ku Riyad dixwaze tora hevkariyên xwe yên parastinê li derveyî çarçoveya Konseya Hevkariya Kendavê berfireh bike; ew ji têkiliyên siyasî û leşkerî yên ku bi Ankara û Îslamabadê re roj bi roj pêş dikevin sûd werdigire.
Di hemberî van rexneyan de, Abdulrahman bin Musa'id, şahzadeyê Siûdî, ket nava gotûbêjê û li ser mafê welatan rawestiya ku peymanên ku bi berjewendiyên neteweyî yên wan re hevaheng in îmze bikin.
Wî destnîşan kir ku ev peyman ne mecbûr e ku bi hevkariyên Kendavê re nakok be û bîr xist ku welatên Konseya Hevkariyê têkiliyên nêzîk ên siyasî, aborî, bazirganî û veberhênanê bi Tirkiye û Pakistanê re hene.
Lêbelê, Abdulkhalik Abdullah di bersivê de xwest ku pênaseya rast û zelal a vê peymanê bê diyarkirin, da ku xwezaya rol û sînorên wê yên di qada operasyonê de zelal bibin. Wî nivîsand: «Tu pênase û kurtasiyek ji posta Raed Qarmali, cîgirê wezîrê derve yê Siûdî, derbarê Peymana Parastina Hevpar a Mekkeyê de rasttir tune ye.»
Raed Qarmali, cîgirê wezîrê derve yê Erebistana Siûdî ji bo dîplomasiya giştî, di posteke xwe de tekez kir ku «Peymana Parastina Hevpar a Mekkeyê» nûnerê kûrahiya têkiliyên stratejîk û dîrokî yên di navbera sê welatan de ye û encama danûstandinên berfireh e ku salan dom kirine.
Qarmali di posta ku li hesabê xwe yê tora civakî “X” belav kir de rave kir ku ev peyman dihêle welatên damezrîner kapasîteyên parastina hevpar û deterrence/bêzarokirina stratejîk a xwe pêş bixin; bi awayekî ku her êrîşeke çekdarî ya derveyî li ser yek ji van welatan, wekî êrîş li ser hemûyan were hesibandin.
Ev dîplomatê Siûdî tekez kir ku ev peyman nîşana rêbazekê ji bo avakirina eksa leşkerî an hevpeymaniya mezhebî nîne û bi hewildanên nukleerî an pêşbaziya çekan re jî têkildar nîne. Herwiha, ew ne gef e li hemberî tu welatekî herêmê û cîgirê peymanên heyî jî nabe.
..........
Dawiya peyamê
Etîket
- Erebistana Siûdî
- Kendava Persîkê
- Konseya Hevkariya Welatên Kendavê
- Mekke
- Ankara
- Pakistan
- Emaratên Ereb ên Yekbûyî
Your Comment