Li gorî Ajansa Nûçeyan a Navneteweyî ya Ehl-ul- Beytê (s.x) — ABNA —Di xala girîng a aborî-siyasî û jeopolîtîka nûjen de, lêçûnên veşartî yên destwerdanên derveyî sînor êdî tenê li qadên şer nayên hesibandin, lê xwe di forma enflasyona strukturî, deynên gerdûnî û krîza meşrûiyetê de li dilê welatê superhêzê eşkere dikin. Hevbûna krîzên enerjiyê, sapandina polîtîkayên diravî û dijwariya kontrolkirina rêyên deryayî yên jiyanî, şahidiya vê rastiyê dike ku teorîya zexta herî zêde, ji ya ku pergalê armanc bike û wê li ser çokan bîne, pergala parastinê ya aboriya Dewletên Yekbûyî ji hundir ve hilweşandiye û derbasbûna ji nizama kevn bo pergala gerdûnî ya nûjen lezandiye.
Niha tê dîtin ku lêçûnên giran ên şerê li dijî Îranê, aboriya Amerîkayê ber bi enflasyon û krîza xaniyan ve kêşandiye.
Di vê çarçoveyê de, Dr. Îmad Cebr, lêkolînerê aborî û Mamostay Zanîngeha CNAM ya Libnanê, ku bi xwendina bilind a Fransayê ve girêdayî ye, derbarê encamên destpêkirina şerê li dijî Îranê ji bo Dewletên Yekbûyî û encamên ku ev welat niha bi wan re mijûl e, got: Şerê ku Dewletên Yekbûyî li dijî Îranê da destpêkirin, encamên aborî ji bo welatiyên Amerîkî û her wiha ji bo serokê xwe Trump hebûn û ev encam hîn jî berdewam in.
Wî zêde kir: Ev yek di nakokiya di navbera helwesta Trump û helwesta Kevin Warsh, serokê Federal Reserve ku ji aliyê Trump bixwe ve hatî tayînkirin, de diyar e. Warsh rêbaza berê ya xwe, Jerome Powell, şopandiye û rêjeya faîzê çaryekê zêde kiriye, ango ji sedî 3.5 bo sedî 3.75, da ku bi enflasyon û zêdebûna bihayê neftê ya ji şerê li dijî Îranê re têkoşîn bike.
Ev bûyer piştî ku bihayê her galonek benzînê bo 5 an 6 dolar û bihayê her galonek mazotê li hin eyaletan bo 10 dolar zêde bû, qewimî. Ev yek bandor li bihayê kelûpelan, xwarinê, veguhestinê û zincîreyên peydakirinê kiriye.
Wî zêde kir: Di encama zêdebûna rêjeya faîzê de, lêçûna kirîna xaniyan ji bo welatiyên Amerîkî û her wiha lêçûna kelûpel û xizmetên ku bi kartên krediyê têne kirîn, zêde bûye.
Cebr tekez kir: Ji ber şerê ku Trump li dijî Îranê destpêkir û aboriya Amerîkayê bir krîzê, Trump hîn jî bi sloganên populîst ên hilbijartinê yên ku ji rastiyên aborî veqetandî ne, berdewam dike. Ew daxwaza kêmkirina bilez a rêjeya faîzê bo sedî yekê dike û îdîa dike ku mezinbûna aborî baştir bûye, bihayê sotemeniyê di bin kontrolê de ye û enflasyon kêm bûye.
Tengava Hurmuz û pêşbazî li ser rêyên bazirganiyê
Ev stûdvanê zanîngehê derbarê girtina rêyên bazirganiyê, bi taybetî Tengava Hurmuz, ji aliyê Îranê ve û bandora wê li ser hevsengiya hêzê li herêmê, got: Bazirganiya deryayî ji sedî 80-ê bazirganiya gerdûnî pêk tîne û ji ber vê yekê, hêzên mezin li ser rêyên deryayî pêşbaziyê dikin.
Çîn projeya "Kember û Rê" an Rêya Hevrîşimê ya nû di dest de ye ku bi rêya bender û rêyên hesinî, ji axa 70 welatên Asyayî, Erebî û Afrîkî derbas dibe û digihîje welatên Ewropî da ku aboriya Çîn û Asyayê bi Ewropayê ve girê bide.
Ev proje bi korîdora Hindistanê, ku ji aliyê Dewletên Yekbûyî ve tê piştgirîkirin, ku ji Hindistanê bi rêya Îsraêlê heta Ewropayê dirêj dibe û rêyên hesinî, bender û kabloyên binavî dihewîne, pêşbaziyê dike.
Wî tekez kir: Ji aliyê din ve, girtina Tengava Hurmuz ji aliyê Îranê ve wek bombeyeke nukleerî ya aborî ye; bi taybetî ji ber ku li kêleka wê, gefa girtina Tengava Bab-el-Mendeb jî heye.
Ev yek ji hevsengiya hêza leşkerî wêdetir diçe û heta wê diguherîne, ji ber ku kontrola neftê û rola wê ya navendî di aboriyê de, wek pergala gerîna xwînê di laşê mirovan de ye. Ji ber vê yekê, welatên cîranên Îranê divê ji têkçûna Dewletên Yekbûyî di pêşkêşkirina piştgiriyê ji wan de ders bigirin û wek ku Serokkomar Cemal Ebdulnasir xwest, dest bi derxistina baregehên leşkerî yên biyanî ji axa xwe bikin.
Girêkan û encamên polîtîkaya Trump
Cebr bersiva vê pirsê da ku gelo bi berçavgirtina paradoksa "lêçûn-fêde" di ramana giştî ya Amerîkî de, polîtîkayên êrîşkar ên Trump li dijî Îranê bi rastî dibin "xwe-hilweşandineke stratejîk" ji bo pozîsyona partiya wî di hilbijartinên pêş de, zêde kir: Belê, bi rastî polîtîkayên dijminane yên Trump li hember Îranê û piştgiriya wî ji projeyên berfirehkirinê yên Îsraêlê re dibe sedema hilweşandina stratejîk a pozîsyona partiya wî ya Komarî di hilbijartinên nav-demsal ên pêş de di meha Mijdarê de. Dixuye ku ew di skandala Epstein de bûye nêçîra şantajkirina sîyonîst.
Wî berdewam kir: Yekem nîşanên vê bûyerê bi hilbijartina pênc endamên kongreyê yên ku piştgiriyê didin Xezayê û Filistînê û her wiha bi hilweşandina xeleka nêzîkên wî, di nav de kesayetên wek Tucker Carlson, rojnamevanê Amerîkî, derketine holê.
Ev stûdvanê zanîngehê tekez kir: Ji aliyê din ve, polîtîkaya girêkan û dorpêçkirina aborî ya ku ji aliyê Trump ve hatî pejirandin, binpêkirina mafên mirovan e. Ew îdîa dike ku hikûmetek an karbidestekê armanc dike, lê bi rastî, hemû gel, di nav de zarok, kal û pîr û kêmendam, ceza dike.
Wî got: Girêkên aborî bi xwe binpêkirina xala 25-ê ya Danezana Gerdûnî ya Mafên Mirovan in ku diyar dike her kes mafê wê heye ku asteke jiyanê ya ewle ji bo pêdiviyên xwe û malbata xwe, di warê xwarin, cil, xanî û lênihêrîna tenduristiyê de, bistîne. Bê guman di heman demê de divê were tekezkirin ku di dîrokê de, girêkên aborî li hember civakeke berxwedêr bêbandor bûne.
Cebr her wiha derbarê zêdebûna bihayê sotemeniyê li Amerîkayê û hincetên neqebûl ên serokê vî welatî di vê warê de got: Donald Trump, serokê Amerîkayê, heta wê derê çû ku ji platforma Neteweyên Yekbûyî, gefa tunekirina Îranê xwar.
Wî zêde kir: Ev gef nîşana tengasiyê ye ku ew û welatê wî berî hilbijartinên nav-demsal ji bo xwe afirandiye.
Deyna Amerîkayê û lêçûna piştgiriya [rêjîmê] Îsraêlê
Jibr got: Balkêş e ku deyna neteweyî ya Dewletên Yekbûyî ji 40 trîlyon dolarî derbas bûye û salane 1.3 trîlyon dolar ji vê deynê tê dayîn.
Wî zêde kir: Yek ji girîngtirîn sedemên vê deynê, şerên biha yên Dewletên Yekbûyî, bi taybetî şerê li dijî Îranê, e.
Li gel vê, piştgiriya darayî ya baca-dêrên Amerîkî ji Îsraêlê re salane digihîje 18 mîlyar dolarî û texmîn tevahî 300 mîlyar dolarî nîşan didin. Ev nîşana bandora xurt a AIPAC, lobiya sîyonîst li Dewletên Yekbûyî, dide ku piştgiriyê dide endamên kongre û senatoyê di pejirandina çekan û piştgiriya darayî ji Îsraêlê re.
Ev stûdvanê zanîngehê derbarê dîmena geşedanên pêş de got: Aboriya Amerîkayê ji bihayê bilind ê enerjiyê, zêdebûna enflasyonê û rêjeya faîzê ya bilind di nav ya ku Ajansa Navneteweyî ya Enerjiyê "mezintirîn astengiya di peydakirina enerjiyê di dîrokê de" binav dike, dikişîne.
Wî zêde kir: Lêçûna paşvekişîna Trump bandoreke neyînî li ser navûdengê Amerîkayê dê hebe û dê bibe sedema rezîlbûna wî ya kesane. Ligel vê, dîplomasî hîn jî vebijarka kêmtir zirardar ji bo Amerîkayê ye.
Jibr got: Derbarê Îranê, ev welat bi civakeke lihevhatî û berxwedêr e ku tevî dorpêç û girêkan hişk disekine û şerê manê dimeşîne. Ev welat lêdana destpêkê û şokan dihelîne û kapasîteya xwe ya şer nû dike. Îran li ser demê û kontrola Tengava Hurmuz, an jî sedî 20-ê herikîna enerjiyê ya gerdûnî, dîlan dike.
Wî di dawiyê de zêde kir: Dewletên Yekbûyî di gihîştina armancên siyasî yên şerê xwe yê li dijî Îranê de têk çûye û em niha şahidiya jidayikbûna nizameke gerdûnî ya nû dikin.
..........................
Dawiya peyamê
Etîket
- Tengava Hurmuz
- Îran
- Donald Trump
- Hindistan
- Neteweyên Yekbûyî
- Çîn
- Bab-el-Mendeb
Your Comment