Li gorî Ajansa Nûçeyan a Navneteweyî ya Ehlê Beytê (s.x) — ABNA —Ev gotar di derbarê diyarde¬yeke belav di nav malbat¬an de de dike: guherîna reftar û exlaqê hin mêran û hewser¬an li gorî rewşa wan a aborî. Dema ku qelew e, aram, bexşende û xweşexlaq in; lê dema ku dahat kêm dibe, xûy diguherê, gergirî tê malê û aramiya malbatê tê şikandin. Di berdewamiya vê gotarê de, encamên vê modelê û xalên exlaqî yên ku pêdivî dikin têkiliyên mirovî ji zêde-kêm-bûna pereyê serbixwe bin, dê bên nirxandin.
Di çandê de tê gotin: “Pere bextewarî nayîne, lê aramî tîne.” Lê ya ku em di jiyanê de dibînin, gelek caran cuda ye. Gelek malbatan tecrûbe kirine ku di rojên dahata bilind de mal bi bîhna hezkirinê tije dibe, lê di rojên tengdestiyê de xûya mêrê malê têş dibe. Wekî ku exlaq—taybetî li hember jin û zarokan—bi qelewîya cîbê girêdayî ye.
Danasîna diyarde: Du rûyên yek mêr
Di dema geşbûna aborî de, mêr:
• Bi sebr e û guhê xwe dide pirsgirêkên malbatê.
• Di parvekirina karên malê de hevkariyê dike.
• Zarokan bi hêrs ne, lê bi hevsengî rê nîşan dide.
• Mesrefên geşt û diyariyan bi reheti qebûl dike.
Lê di rojên tengdestiyê de, carekê:
• Zû hezîn û tunddil dibe.
• Bi qehir û biçûkxistin aramiya malê têk dide.
• Her xeletiyeke biçûk wekî karesatek mezin nîşan dide.
• Jina xwe tawanbar dike ku “tu zêde xerckar î” an “eger mesref kêm dikirî, em neketina vê rewşê.”
________________________________________
Analîza psîkolojîk: Çima ev diqewime?
1. Nasnameya mêraniyê ya hestyar:
Di gelek çandan de, mêr-bûn bi “nan-anînê” ve girêdayî ye. Kêmbûna pere hestê têkçûnê di nasnameya sereke ya wî de diafirîne û ev hêrs ber bi malbatê ve tê derxistin.
2. Kontrolkirin li hember neewniyê:
Pere hestê kontrolê dide mirov. Dema ku ev kontrol diçe, hin mêran bi kontrolkirina hest û reftarên yên din (bi tundgotin an reftara nebaş) dixwazin hestê hêzê vegerînin.
3. Fêrkirina şertî:
Ger mêr di malbata xwe de dîtibe ku bavê wî tenê di rojên dahata bilind de mirovxweş bûye, dibe ku ev model di nav xwe de bihejîne û dubare bike.
________________________________________
Encamên xwînbar
Ji bo jinê:
Gelek caran bi tirs û neewniyê dijî: “Kaş pere hebe da ku mêrê min wekî mirov reftar bike.” Ev baweriya şaş ku “nirxa min bi dahata mêrê min e” di nav wî de cîh digire.
Ji bo zarokan:
Fêrî têkiliya şertî dibin. Keç dibêjin ku mêran ne ewle ne; kur dibêjin ku exlaq tiştekî kirînbar e.
Ji bo mêr bixwe:
Tenêbûna hestyar. Heta ger pere vegere jî, birînên wan rojan ne sax dibin û bawerî şikestî dimîne.
________________________________________
Xala bingehîn a exlaqî: Têkilî nabe bi cîbê ve girêdayî be
Li vir em digihîjin bingehê gotarê:
Ger exlaqa te bi herêma pereyê diguherê, demek exlaq tune; biha heye.
Exlaqa rastîn ew nirx in ku bi guherîna rewşa aborî winda nabin:
• Rêzgirtina ji jinê re nabe di nav rojên qelewî û tengdestiyê de beş be.
• Aramiya malê nabe bibe karûbarê dahata mehane.
• Zarokê te nabe ji bo reftara baş a bavê xwe hesab bike ku: “Îro cîbê bavê min çiqas giran e?”
Pêşniyarên pratîkî ji bo malbatan
1. Ji bo mêran:
Cudayî di navbera “dahata xwe” û “nirxa xwe” de bikin. Hûn ne tenê cîbeke dimeşe ne; hûn bav û mêr in. Rojên tengdestiyê wekî ceribandina exlaqê xwe bibînin, ne wekî destûr ji bo tundî.
2. Ji bo jinan:
Sînorên hestyar ên xwe biparêzin. Xweşexlaqiya mêrê we nabe şertê ewlehiyeke aborî be. Ger ew di rojên zehmet de diguherê, ev pirsgirêka wî ye, ne ya we.
3. Ji bo malbatê:
Gotûbêjên aborî ji gotûbêjên hestyar cuda bikin. Civînek ji bo budceyê, civîneke din ji bo hestan. Her dem hewl bidin ku kêmbûna pere nebibe behaneya kêmbûna edebê.
Exlaqa ku bi cîbê ve girêdayî ye, exlaq nîne; bazirganîyeke veşartî ye.
Mala ku aramiya wê bi nêzîkîya dolar û tomanan re jor û jêr dibe, qet navenda ewlehiyê nabe.
Nirxa rastîn a mêr ne di qelewîya cîbê de ye, lê di wekhevîya reftara wî de di rojên qelewî û vala de ye.
Ger dixwazin malbata we di tofanên aborî de bisekine, bingehê wê ne li ser pere, lê li ser peyman, rêz û exlaqa bê şert ava bikin.
Mirovekî exlaqdar, ne di demên qelewî de ji bîr dike û ne di demên vala de dişike.
Nivîskar: Fatemeh Porabas
Nîşan :
• Jiyana zewacê
• Exlaq
• Mal û zarok
• Pere û bextewarî
Your Comment