Li gorî Ajansa Nûçeyan a Navneteweyî ya Ehlê Beytê (s.x) — ABNA —Alozîyên di navbera Hêzên Demokratîk ên Sûriyeyê (QSD) û hukûmeta Şamê de li parêzgeha Hesekê ketine qonaxeke nû; qonaxek ku êdî ne tenê li ser kontrola erdnîgarî ye, lê li ser kontrola saziyên ewlehiyê, zindanan û amûrên desthilatdarîyê rawestiyaye. Di heman demê de, Şam pêvajoya yekgirtina saziyên ewlehiyê yên girêdayî QSD'yê lezandîye û li hemberê wê jî nîşaneyên kêmbûna hêdî-hêdî ya bandora QSD'yê li bakurê rojhilatê Sûriyeyê zelaltir bûne.
Di pêşketina dawî de, Ehmed El-Hilalî, cîgirê parêzgarê Hesekê yê nû ku ji aliyê Şamê ve hatî tayînkirin, ragihand ku zêdetirî 9 hezar hêzên girêdayî "Asayîş"ê – saziya ewlehiya navxweyî ya nêzîkî QSD'yê – dê ji bo tevlêbûna Rêveberiya Ewlehiya Navxweyî ya parêzgehê werin hevpeyvînkirin û nirxandin. Li gorî gotinên wî, nêzîkî hezar kes ji van hêzan jin in û qebûlkirina wan girêdayî encamên nirxandina kesane ye, herçend tê payîn ku beşeke mezin ji wan di avahiya ewlehiyê ya dewletê de werin cihgirtin.
El-Hilalî herwiha got ku jimara giştî ya hêzên ewlehiya navxweyî ya parêzgehê di hemû beşan de dê bigihîje nêzîkî 20 hezar kesan. Ev yek, heta ger gelek hêzên Asayîşê jî werin qebûlkirin, para hêzên berê yên QSD'yê di avahiya ewlehiyê ya paşerojê de dê ji nîvê kêmtir be.
Ev pêşketin di demekê de tên ku rewşa ewlehiyê li herêmên bin kontrola QSD'yê, bi taybetî li bajarên Hesekê û Qamişloyê, di mehên dawî de bi awayekî berdewam xerabtir bûye. Di bersivê de, Asayîşê kampanyayeke ewlehiyê ya nû ji bo mehekê li bajarê Hesekê dest pê kiriye. Ev gav di heman demê de bi zêdebûna aloziyên etnîkî û siyasî li herêmên ereb-nişîn û tevlihev ên bakurê rojhilatê Sûriyeyê re hatiye avêtin.
Çavkaniyên herêmî dibêjin ku herçiqas nexşeyên leşkerî hîn jî beşeke mezin a bakurê rojhilatê Sûriyeyê bin kontrola QSD'yê nîşan didin, lê bandora rastîn a van hêzan li gelek herêmên ereb-nişîn sînordar e û zêdetir xwedî rengê sembolîk e. Herêmên eşîrî yên ereban li dorê Til Hemîsê, başûrê Qamişloyê, Til Birakê û gundên bakurê Hesekê heta Til Temirê, heta berî hilweşîna hukûmeta Beşar Esed di Kanûna Yekem a 2024-an de jî bi awayekî rastîn derveyî kontrola tam a QSD'yê bûn û têkiliyên rasterast bi Şamê re hebûn.
Di heman demê de, Şam zêdetirî 1200 girtîyên QSD'yê azad kiriye û ragihandiye ku ew hindik kesên ku hîn di girtîgehê de ne jî dosyeyên "kesane an cezayî" hene û piştî temamkirina pêvajoya dadwerî dê werin azadkirin.
Dosyeya koçberan jî bûye yek ji mijarên bingehîn ên bicihanîna peymana navbera Şamê û QSD'yê. Li gorî jimareyên fermî, tenê nêzîkî 1650 malbatên koçber ên Efrînî hîn li herêma Hesekê dimînin û piraniya wan berê vegeriyane Efrînê. Çavkaniyên dewletê dibêjin ku piştî temamkirina karwanê dawî yê vegerê, dosyeya Serêkaniyê (Ras al-Ayn) jî dê bikeve qonaxa bicihanînê.
Şirovekaran bawer dikin ku Şam bi lezandina pêvajoya vegera koçberan, di heman demê de du armancan dişopîne: nîşandana pabendbûna xwe bi peymana 29'ê Çileyê û guhertina hêdî-hêdî ya hevsengiya demografîk li bakurê rojhilatê Sûriyeyê. Vegera Kurdên Efrînê ji Hesekê re qelskirina kombûna nifûsa Kurdî li vê herêmê ye, û vegera koçberên ereb bo herêmên bin kontrola QSD'yê jî vê pêvajoyê zêdetir xurt dike.
Yek ji bendên sereke yên peymanê cudakirina herêmên Kurdî ji herêmên tevlihev an ereb-nişîn e. Li gorî nêrîneran, ev yek astenga sereke ya pêkanîna her cure xweseriya domdar ji bo QSD'yê ye. Şam hewl dide ku bajarên stratejîk ên Hesekê û Qamişloyê, dergehên sînorî û zeviyên petrolê derveyî kontrola rasterast a QSD'yê bihêle, ji ber ku ev herêm bingeha her projeya xwerêvebirinê ne.
Di heman demê de, nakokiyên siyasî di navbera her du aliyan de hîn jî berdewam in. Mazloum Abdi, fermandarê giştî yê QSD'yê, di axaftinekê de bi Almanitorê re îdîa kir ku cihê cudabûna Şamê û QSD'yê zêdetir li ser "nav û sernavan" e û hukûmeta Sûriyeyê di pratîkê de dê cureyek avahiya herêmî qebûl bike, herçend wê bi fermî nas neke. Lêbelê, çavkaniyên nêzîkî Şamê vê têgihiştinê şaş dibînin û balê dikişînin ser vê yekê ku hukûmeta Sûriyeyê li pey yekgirtina temam a saziyên ewlehiyê û îdarî yên bakurê rojhilatê di nav desthilatdariya navendî de ye.
Di yek ji sembolîktirîn aloziyên dawî de, tabelaya erebî ya Qesra Dadweriyê ya Hesekê heta niha heşt caran ji aliyê komeke nêzîkî PKK'yê ve hatiye daxistin. Endamên vê komê di hin vîdyoyên belavbûyî de dema ku tabelayê dadixin, strana PKK'yê dibêjin û nerazîbûna xwe ji nebûna zimanê Kurdî li ser tabelayê nîşan didin. Lê Şam tekez dike ku Qesra Dadweriyê saziyek serwerî ye û peymana yekgirtinê dewletê ne mecbûr dike ku di vê avahiyê de zimanê Kurdî bi kar bîne.
Nêrîneran bawer dikin ku bi veguhastina hêdî-hêdî ya zindanan, pergala dadwerî û avahiyên ewlehiyê bo bin kontrola Şamê, dosyeya bakurê rojhilatê Sûriyeyê ketiye qonaxeke diyarker. Di vê qonaxê de pirsê bingehîn êdî ne kontrola axê ye, lê ew e ku kê amûrên desthilatdarîyê di dest de dê hebin. Heta ku ev pirsgirêk were çareserkirin, paşeroja peymana navbera Şamê û QSD'yê û herwiha asta navendî-nebûnê li bakurê rojhilatê Sûriyeyê hîn jî ne diyar e.
Your Comment