Li gorî Ajansa Nûçeyan a Navneteweyî ya Ehlê Beytê (s.x) — ABNA —Samir Qasim Tâî, rêveberê giştî yê Gumrûkên Iraqê, gotiye ku deriyên sînorî yên alternatîf roleke mezin di domandina tevgera bazirganiyê û parastina dahatên gumrûkî de lîstin piştî girtina benaderekan û rawestandina rêwiyên deryayî ji ber krîza Tengava Hurmuzê.
Wî destnîşan kir ku girtina bendara Um Qasr bû sedema kombûna kontêyneran û guheztina rêya wan ber bi welatên hemşîreyê ve, da ku ji wir bi rêya deriyê Tarîbil an jî deriyên Sûriyeyê biçin hundurê Iraqê. Ev rewş bû sedem ku deriya Walîd bi lez were vekirin û deriya Rabîe jî ji nû ve were çalak kirin, da ku ev qada mezin a tevgera bazirganiyê bi xwe re bistîne.
Samir Tâî ji bo parastina şikestinê di bihayên bazarê de got:
“Pêbaweriya Iraqê bi deriyên xwe yên zeminî rewşek hevseng di bazirganiyê de parast û dabînkirina berdewam a mal û pêdiviyên xwarinê bo bazarên navxweyî misoger kir. Ev yek pêşiya krîzekê an jî bilindbûna bihayan girt; û ji ber vê yekê, hemû sînorkirinên têkildarî hilbijartina deriyê werin rakirin. Niha bazirgan û veberhêner dikarin malên xwe ji her deriyê zeminî, deryayî an hewayî ku li gor şertên wan tê, têxistin.”
Wî her wiha teqez kir ku piraniya projeyên veberhênanî û pêşvebirina pîşesaziyê ku bi madeyên xam yên hatine importar kirin ji bendara Um Qasr ve girêdayî bûn, barkirina xwe veguhezandine bo deriyê Tarîbil û deriyên din. Rêveberiya Gumrûkê di vê krîzê de, pergala tranzîtê di navbera Tirkiyê û Urdunnê de bi navê erdê Iraqê bi awayekî berbiçav çalak kir, û ev kar dê bandorek erênî li ser “Riya Pêşketinê” (Road of Development) jî hebin û cihê Iraqê wekî girêkek navbera Rojhilat û welatên herêmê xurtir bike.
Di derbarê wê yekê de ku çima Iraqê tekrîyên xwe li ser deriyên zeminî yên Herêma Kurdistanê, bi taybetî Îbrahîm Xelîl ku bi Tirkiyê sînor dike, neda, nîgîran dibêjin:
“Dema ku bendara Um Qasr li başûrê Iraqê hate girtin, keştiyên barkêş ku ji Kendavê ber bi Iraqê ve hatibûn, rêya xwe guheztin ber bi bendarên welatên hemşîreyê wek Urdunn (Bendara Aqebe) an jî Sûriyayê. Ji aliyê joxrafîyê ve, veguhezandina van malan bi rêya deriyên zeminî yên beşa rojava (wek Tarîbil, Walîd û Rabîe) pir nêzîk û zûtir bû, ji wêya ku malan bibin deriya Tirkiyê û ji wir bi rêya Îbrahîm Xelîlê bin berê ve û paşê bi nav herêmê vegerin Iraqê.”
ئەوان her wiha dibêjin ku veguhestinê bi deriyên Herêma Kurdistanê pir caran bi pergala ducarî ya bac û gîmrûkê re rû bi rû dibe (bacê Herêma Kurdistanê û bacê hikûmeta federal li nav nokteyên navbera Herêm û Bexdayê). Ji ber vê yekê bazirgan ji bo kêmkirina lêçûnên veguhestinê, deriyên zeminî yên ku rasterast di bin kontrola Bexdayê de ne, tercîh kirin.
Wek ku di axaftina rêveberê giştî yê Gumrûkên Iraqê de jî hatibû gotin:
“Deriya Îbrahîm Xelîl di vê krîzê de xwe wekî destpêka pergala tranzîtê nîşan da; bi awayek ku mal ji Tirkiyê têne hundurê Iraqê û ji wir bi deriyên din yên zeminî ber bi Urdunn ve têne şandin, ne ku malên ku ji bendaran têne, li ser xeta Îbrahîm Xelîl werin danîn.”
Your Comment