Navê pirtûkê: Guhdarîkirina Peyvan; Çîroka Jiyana Mewlewiyê Kurd

Li gorî rapora Ajansa Nûçeyan a Navneteweyî ya ya Ehlê Beytê (s.x) — ABNA — [VÎNÎ] Mewlewî Kurd: Giyanekî serkeş di lûtkeyên Hewramanê de

Çîroka me ji wî cihî dest pê dike ku çiyayên bilind bi asîmanê şîn re hembêz dibin. Di dawiya sedsala dozdehemîn a hicrî de, li axa pîroz a Hewramanê, stêrkek nû di malbateke ilm û îrfanê de geş bû; navê wî kirin «Ebdurehîm». Hucreyên zanistê li bajarên Sine, Bane, Silêmanî û Helebçeyê, şahidê jêhatin û ronahiya gijên wî bûn. Lê Ebdurehîm ne tenê feqîyekî hişmend, belkî giyanekî şoreşger û nasekinî bû ku li pey heqîqetê digeriya.

Evîn, şewata ku gihîştinê pêk tîne

Tu arifek bêyî ceribandina agirê evînê, nagihîje kamilbûnê. Evîna Ebdurehîm, «Xatûn Enber» bû; ew hemdemê razan û çavkaniya îlhamê bo xezelên wî yên tijî sۆz bû. Lê çerxa felekê bi vî aşiqê dilovan re nehat. Mirina neçaverêkirî ya Enber Xatûnê, wekî birûskekê li ser canê Mewlewî ket. Wî di şîna yarê de, dilsoztirîn û kûrtirîn şînnameyên edebiyata kurdî bi zaravayê «Hewramî» gotin; helbestên ku hîn jî zinaran bi bîr tînin:

«Matmen, dil soxtê matmen… Te’ziyêy dilan xem xelatmen…»

Ji tariya çavan ber bi ronahiya dil ve

Xem û jan, Ebdurehîm ber bi deryayên kûr ên îrfanê ve bir. Ew bû muridê Şêx Usman Siracuddîn û bi navê «Mewlewî» di dîrokê de navdar bû. Lê ceribandina jiyanê hîn neqediyabû. Şewata mala wî, dîwan û pirtûkên wî kirin xwelî; paşê jî perdeyên tariyê li ser çavên wî rûniştin. Lê Mewlewiyê Kurd, di tariya mutleq a çavan de, gihîşt ronahiya asîmanî ya dil. Wî cîhan ne bi çav, belkî bi çavê giyan didît.

Di sala 1300 a hicriya qemerî de, şem’a vî arifê mezin vemirî, lê ew rêçika ku wî di edebiyat û îrfana kurdî de vekir, tu carî nayê tariyê. Mewlewî nîşan da ku zimanê helbestê, dengê bê-navber ê giyanê mirov e. Ew di dilê dîroka çiyayan de nemir ma; ew yê ku ji lûtkeyên Hewramanê derbas bû û xezelên wî heta hetayê di guhê demê de dê bijîn.

…

Dawiya peyamê /

Nivîskar: Mîlad Muradî