Li gorî Nûçegihana Ajansa Navneteweyî ya Ehlibeytê (Silavên Xwedê li ser wan bin) – ABNA – Serdana “Elî El-Zeydî”, Serokwezîrê Iraqê bo bajarê Şamê, paytexta Sûriyê, pirsên berfireh derbarê sînorên vekirina peywendiyên Iraqê bi Sûriyê re û wan berjewendiyên ku Bexda di rewşa aloz a herêmî de li pey pêkanîna wan e, tîne rojevê.
Li gorî rapora rojnameya “El-Axbar” a Lubnanê, hikûmeta Iraqê vê serdanê wekî gavekê ji bo xurtkirina hevkariyên aborî, bazirganî û ewlehiyê dide naskirin. Digel vê yekê, pirsên derbarê garantiyên vê hevkariyê û mekanîzmayên cîbicîkirina wê de hêj jî li holê ne. Ev mijar bi taybetî ji ber wê yekê girîng e ku fikarên Iraqê derbarê komên çekdar û torên qaçaxçîtiyê de berdewam dikin û di heman demê de, nîşanên zelal ên bidestxistina berjewendiyên aborî yên rasterast nayên dîtin.
Ev serdan, ku yekem serdana Serokwezîrekî Iraqê ye bo Şamê ji dema ketina hikûmeta Beşar Esed di dawiya sala 2024an de, piştî rawestana El-Zeydî li Urdunê pêk hatiye. Serdanek ku di çarçoveya tevgerên hikûmeta Iraqê de ji bo berfirehkirina peywendiyên bi welatên cîran re tê kirin.
“Elî Ebdulrezaq”, Rêveberê Navenda Lêkolînên Stratejîk a “El-Xed”, di hevpeyvîneke xwe de bi rojnameya “El-Axbar” re bawer dike ku lezkirina pêvajoya vebûna siyasî, metirsiyeke stratejîk bi encamên nehatine Hesibandin ji bo ewlehiya neteweyî ya Iraqê dihewîne.
Ew hişyariyê dide li ser avakirina şirîkatiyê bi alî û kesayetên ku bi rojevên tundrew û nifûsa îstixbaratî ya herêmî, bi taybetî nifûsa Tirkiyê ve girêdayî ne. Li gorî baweriya wî, dibe ku ev hevdîtin ji bo aliyên ku pirsên têkildarî paşeroja wan û rola wan a herêmî hîn jî bersiveke zelal wernegirtine, pêşangeheke siyasî peyda bikin.
Ebdulrezaq tekez dike ku divê pêşî ferzkirina şertên ewlehiyê yên tund û misogerkirina parastina sînoran li hember encamên çalakiyên komên çekdar be, ne ku rêûresmên dîplomatîk li ser mercên serweriya neteweyî werin pêşxistin.
Hişyarî li ser peymanên giştî û nebûna mekanîzmayên qadî (meydanî)
Di vê çarçoveyê de, “Yûnis Elwan”, lêkolînerê pirsên siyasî, di hevpeyvîneke xwe de bi rojnameya “El-Axbar” re bawer dike ku ev serdan bêkêmasiya kûrahiya stratejîk e û Bexda li şûna avakirina pergaleke yekgirtî ji bo ewlehiya neteweyî, hêj jî giraniyê dide ser birêvebirina qeyranan bi rêya dîplomasiyê.
Ew dibêje ku kontrolkirina sînoran, têkoşîna li dijî qaçaxçîtiyê û çareserkirina hebûna nefermî ya li kembera sînorî, bi têgihiştinên giştî nayê bidestxistin. Belkî ew pêdivî bi mekanîzmayên qadî yên zelal, danûstandina agahiyan û diyararkirina berpirsiyariyan e ku encamên wan werin nirxandin.
Elwan hişyariyê dide ku hewldana lîstina rola navbeynkar an misogerkirker di dosyayên aloz ên herêmî de, bêyî lihevkirineke navxweyî û çavdêriyeke yekgirtî ya li ser bingeha serweriya neteweyî, dibe ku Iraqê bi erdekên ku ji kapasîteya wê ya danûstandinê mezintir in re rû bi rû bihêle.
Ew zêde dike ku dema vê serdanê dibe ku têgihiştinên derbarê pozîsyona herêmî ya Bexdayê de çêbike. Ev di demekê de ye ku divê Iraq kenara manevrayeke hevseng ji bo xwe biparêze, ne ku bikeve nava rêzên ku encamên wan bi awayekî rast nehatine hesabkirin.
Gefên DAIŞê û dudiliyên derbarê garantiyên ewlehiyê yên hikûmeta Colanî de
Ev pêşhat di demekê de pêk tên ku metirsiya gora terorîst a DAIŞê berdewam e. Daxuyaniyên “Ehmed El-Şer”, bi nasnavê “Ebû Mihemed El-Colanî”, Serokê hikûmeta Colanî, di hevpeyvîneke televizyonî de beriya vê serdanê, nkarîbû fikarên derbarê vê metirsiyê de rake. Wî di wê hevpeyvînê de behsa kêmcirkirina gefan û hebûna hevahengiya ewlehiyê ya di navbera Iraq û Sûriyê de kiribû.
Lê belê, xuya nake ku pêbaweriyên aliyê Sûrî bi tenê bibin cîgirê nirxandina asta amadebûna operasyonel an jî xwezaya rêkezên pêwîst ji bo rêgirtina li ber derbasbûna çekdaran û aktîfbûna nû ya torên qaçaxçîtiyê diyar bikin; torên ku nûve careke din çalak bûne.
Jiyandina xeta boriya petrolê; derfetek ji bo cihêrengkirina hinardeyên Iraqê
Di warê aborî de, jiyandina xeta boriya petrolê ya di navbera bajarên “Kerkûk”, “El-Hadîthe” û “Banyas” de wekî yek ji dosyayên herî girîng ên ku di vê serdanê de hatine rojevê, derdikeve pêş.
Ehmed El-Şer ê bi nasnavê Ebû Mihemed El-Colanî, pêkanîna danûstandinan li ser vê xeta boriya petrolê pesend kiriye. Ev proje dikare rêya gihîştina Iraqê bo Deryaya Spî (Navîn) peyda bike û heta radeyekê girêdayîbûna vî welatî bi rêyên hinardekirinê yên xisar-guhêrbar ên li Kendava Fars û Tengava Hurmüzê re kêm bike.
Lê belê, girîngiya vê ramanê nayê wateya ku proje niha bûye xwediyê şiyana cîbicîkirinê an jî berhemdariya wê hatiye misogerkirin. Cîbicîkirina wê pêdivî bi nirxandinên teknîkî û darayî, garantiyên ewlehiyê, diyarkirina mesrefa nûveavakirinê û zelalkirina şert û mercên xebatê û hinardekirinê heye.
Di vê çarçoveyê de, Elwan bawer dike ku têgihiştinên aborî heta ku nebin xwediyê tabloyên demî, mekanîzmayên cîbicîkirinê û garantiyên darayî yên zelal, dê berdewam ji kargêriyeke sînorkirî xwedî bin.
Ew hişyariyê dide ku peyman dikarin bibin sernavên medyayî ku tu bandorê li ser budce an derfetên kar nakin. Ew ham di demekê de ye ku Iraq ji ber girêdayîbûna tund a bi dahatên petrolê re, bi zextên darayî û kêmasiyên strûktûrî re rû bi rû ye.
Parastina dîplomasiya aborî ya El-Zêdî; ji hinardekirina petrolê bigire heta Rêya Geşepêdanê
Li hemberî vê yekê, “Eqîl El-Mehemdawî”, şêwirmendê Yekîtiya Jûreyên Bazirganiyê li Bexdayê, parvekirina herêmî ya El-Zêdî diparêze û wê wekî mînakek ji dîplomasiya aborî û siyasî ya hevseng bi nav dike.
Li gorî baweriya wî, ev tevger dikarin alîkariyê bikin bo cihêrengkirina rêyên hinardekirina petrolê, berfirehkirina şirîkatiyên veberhênanê û pêşxistina projeya Rêya Geşepêdanê.
Lê belê, bidestxistina vê dîtina geşbîn bi veguhertina nêrînên hatine ragihandin bo peymanên mecbûrî-cîbicîkirinê û projeyên diyar ve girêdayî ye, ne tenê bi berfirehkirina bernameya serdanên dîplomatîk ve.
…
Dawiya peyamê/
Etîket:
- Iraq
- Sûriye
- Ebû Mihemed El-Colanî
- DAIŞ
- Şam
- Ehmed El-Şer
Your Comment