Şerê li dijî Îranê bihayên xwarinê gihandine asta herî bilind a sê salên dawî

Li gorî Ajansa Nûçeyan a Navneteweyî ya Ehlê Beytê (s.x) — ABNA —Buhayê cîhanî yê xurekan gihiştiye asta herî bilind a sê salên dawî; ev mijar ji ber şerê Amerîka û Israîlê li dijî Îranê û zêdebûna buhayê madeyên bingehîn ên hilberîna xurekan, wekî gubreyên kîmyayî, veguhastin û sotemeniyê pêk hatiye.
Li gor rapora rojnameya "El-Erebî El-Cedîd", Rêxistina Xurek û Çandiniyê ya Neteweyên Yekbûyî (FAO) îro Înê ragihand ku buhayê cîhanî yê xurekan di meha Avrêla borî de ji bo meha sêyem a li pey hev zêde bûye û buhayê rûnên nebatî bi taybetî ji ber tevliheviyên encam ji şerê li dijî Îranê, zêdebûneke berçav pêk aniye.
Li gor vê raporê, navgîna endeksa buhayê xurekan a FAO – ku guherînên buhayê koma berhemên xurekî yên ku li bazarên cîhanî têne bazirganî kirin dipîve – di meha Avrêlê de gihiştiye 130.7 xalan; ev reqem li gorî asta meha Adarê ya ku hatiye sererastkirin, zêdebûneke %1.6 nîşan dide.
FAO herwiha di raporeke cuda de, texmîna xwe ya hilberîna cîhanî ya dexlê sala 2025'ê hinekî bilind kir û ragihand ku ev hejmar dê bi îhtimaleke mezin bikeve rekora 3.040 milyar tonên metrîk; asta ku ji mîqdara sala borî %6 zêdetir e.
"Maksîmo Torero" aborînasê payebilind ê FAO di vê raporê de ragihand: Rûnên nebatî zêdebûna herî zêde ya buhayê pêjîne; ev mijar bi pirranî ji ber mezinbûna buhayê neftê ye. Ev rewş daxwaza sotemeniyên biyolojîk zêde kiriye û zextê li bazarên rûnên nebatî zêdetir kiriye.
Endeksa FAO buhayê madeyên xav ên bingehîn dişopîne, ne buhayê firotina biçûk. Ji ber vê yekê, derbasa zêdebûna buhayê berhemên çandiniyê ji bo serfkaranê dawîn dibe ku demekê bixwe. Lê dîsa jî, zêdebûna ku li gorî meha Adarê hatiye tomarkirin, nîşana yekem e ji îhtîmala lezbûna enflasyona xurekan; tewra di rewşeke ku Amerîka û Îran li ser lihevkirineke ku dikare bibe sedema vekirina Tengava Hurmizê, di lêkolînê de ne.
Daneyên vê endeksê nîşan didin ku ji meha Sibatê heta niha, buhayê dexlê, şekir, goşt, şîr û berhemên şîrî û rûnên nebatî ji bo meha sêyem a li pey hev rêbaza bilindbûnê girtine; di heman demê de di nav pênc mehên beriya wê de, buha hema bêje neguherî maye.
Endeksa buhayê goşt jî bi mezinbûneke %1.2 li gorî Adarê, gihiştiye rekoreke bêhempa. Herwiha endeksa buhayê dexlê %0.8 zêde bûye; ev zêdebûn ji ber fikarên avûhewayê û pêşbîniya kêmbûna rûbera çandiniya genim a sala 2026'e ye. Gelek cotkaran ji ber zêdebûna buhayê gubreyên kîmyayî, çandiniya berhemên ku hewcedariya wan bi gubreyê zêde ye kêm dikin.
Hilberînerên çandiniyê li deverên cuda yên cîhanê berê de hişyarî dabûn ku zêdebûna buhayê gazoîl û gubreyên kîmyayî dê bibe sedema kêmbûna rûbera çandiniyê û dakeve berhemdariya berheman. Hin welatên hilberîner ên Ewropî wekî Fransa û Romanyayê jî li ser îhtîmala kêmbûna hilberînê hişyarî dane; ji ber ku cotkaran ji bo bersivdana buhayê bilind ê madeyên bingehîn, rûbera çandiniya garis kêm kirine.
..............................
Dawiya peyamê/
Etîket: Şerê li dijî Îranê, xurek, Îran, Amerîka, Şerê Amerîka li dijî Îranê, FAO, Neteweyên Yekbûyî, buhayê xurekan