Li gorî Ajansa Nûçeyan a Navneteweyî ya Ehl-ul- Beytê (s.x) – ABNA – Dîtin ber bi hilbijartinên rejîma Siyonîst ve hatine dûrxistin ku tê plankirin di 27ê Cotmeha îsal de were lidarxistin. Hilbijartinek ku di nav pêşbaziya dijwar a di navbera "Benyamîn Netanyahû" serokwezîrê rejîma Siyonîst û kampaya dijberên wî de tê lidarxistin. Lêkolînên raya giştî nêzîkiya hêza her du aliyan û dijwariya gihîştina her yek ji wan bo piraniya parlamenteriyê ya pêwîst ji bo pêkhatina hikûmetê nîşan didin.
Di vê navberê de, sê faktorên sereke dikarin bandorê li ser pêvajoya hilbijartinê bikin, ku ev in: vegerandina Siyonîstên rûniştvanên li derveyî axên dagirkirî ji bo beşdarbûna di dengdanê de, derketina "Gadî Eîzenkot" wekî yek ji berbiçavtirîn dijberên Netanyahû, û rola gengaz a partiyên Ereb di diyarkirina hevsengiya hêzê de di parlamena rejîma Siyonîst de.
Rojnameya Brîtanî "Economist" di raportekê de bi sernavê "Dengderên li derveyî welat ku dibe ku alîkariya derxistina Netanyahû bikin", behsa zêdebûna meyla Siyonîstên rûniştvanên li derveyî axên dagirkirî ji bo vegerê bo rejîma Siyonîst û beşdarbûna di hilbijartinan de kiriye. Kesên ku gelek ji wan di hilbijartinên borî de beşdar nebûbûn.
Sedema vê yekê ew e ku qanûnên rejîma Siyonîst destûrê nadin piraniya Siyonîstên rûniştvanên li derveyî axên dagirkirî ku bi rêya balyozxaneyên vê rejîmê deng bidin û tenê komên sînorkirî vê derfetê hene. Ji ber vê yekê, divê ev kes ji bo bikaranîna mafê xwe yê dengdanê neçar bimînin biçin rejîma Siyonîst.
Arasteya denganên siyonîstên derveyî xaka dagîrkirî diyar nîne
Rêkxisteya amerîkî "Hevbeşî ya Alîkarî" (Coalition for Aid) ku bi gotina xwe di warê piştgirîkirina demokrasiyê de li rejîma siyonîst kar dike, pêşbînî kiriye ku zêdetirî 50 hezar siyonîst ji Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê ji bo beşdarbûna di hilbijartinan de vegerin xaka dagîrkirî. Ev gav, heke encamên hilbijartinan nêzîk bin, dikare girîngiyeke taybet peyda bike.
Rojnameya Economist bi vegotina "Daliya Şayndlîn" lêkolînera zanistên siyasî, texmîn dike ku her 40 hezar deng dibe ku wekhevî yek kursiyê ji koma 120 kursiyên parlemana rejîma siyonîst be. Herçend ev rêje li gorî asta beşdarbûnê û awayê dabeşkirina dengan cuda dibe.
Li gorî vê raporê, handana beşek ji siyonîstên rûniştiyên derveyî xaka dagîrkirî vedigere protestoyên sala 2023an a zayînî li rejîma siyonîst. Ew protesto ku dijî reformên dadwerî yên pêşniyarkirî yên hikûmeta Netanyahû hatin lidarxistin. Herwiha hêrsa ji serçavagirtî ya têkçûnên asayîşê yên pêwendîdar bi êrîşên 7ê Cotmeha 2023an û awayê birêvebirina şer li kerta Xezzeyê ji destûrên din ên bandorker li ser biryara van kesan ji bo beşdarbûna di hilbijartinan de tê hesibandin.
Ev rapor pêşbînî dike ku beşek ji van dengderan li gorî mahiyeta destpêşxeriyan ku wan teşwîq dike bo vegerê, dibe ku arasteya partiyên dijber ên hikûmeta Netanyahû bigirin. Ligel wê jî, arasteya rastîn a dengan wan hêj diyar nîne.
Di heman demê de, "Gadî Îzenkot" serokê partiya "Yeşar" wekî yek ji sereke rikberên Netanyahû hatiye xistin holê. Ev mijar di şiroveyeke "Suleyman Mesûde" nivîskarê amerîkî de li kovara "Atlantic" bi navê "Têkçûna Netanyahû pêwendîdar e bi çareserkirina yek kêşeya bîrkarî" hatiye xistin holê.
**Pêşketina Îzenkot di lêkolînên raya giştî de**
Ev gotar destnîşan dike ku paşxaneya leşkerî û civakî ya Îzenkot dibe ku alîkariya wî bike di kişandina beşên ji bingeha dengderên rastgir ên rejîma siyonîst de. Ew zêdetirî çar dehsalan di artêşa vê rejîmê de xizmet kiriye, ji malbateke bi rehên Fasî ye û piştî veqetîna ji partiya "Benî Gantz" ji ber nakokiyên siyasî, partiya xwe damezrandiye.
Ligel wê jî, pêşketina Îzenkot di lêkolînên raya giştî de ne mecbûren wateya şiyana wî ye ji bo girtina posta serokwezîrtiya rejîma siyonîst. Ji ber ku pergala siyasî ya vê rejîmê li ser hilbijartina partiyan û ne hilbijartina rasterast a serokwezîr disekine. Li gorî vê pergalê, pêkhatina hikûmetê pêwîstî bi bidestxistina piştgiriya herî kêm 61 nimînendeyan ji koma 120 nimînendeyên Knessetê heye.
Kêşa sereke ya dijberên Netanyahû jî li vir e. Ew dibe ku hejmareke mezin a kursiyên parlemanê bidest bixin, lê di heman demê de nikaribin hevbendiyeke pêk bînin ku piraniya pêwîst garantî bike.
Mijara muafiyeta Cihûyên Haredî ji xizmeta leşkerî yek ji girîngtirîn tewereyên nakokiya siyasî ye. Şer li çend eniyan û gazîkirinên dubare yên hêzên rezervê, daxwazên ji bo dabeşkirineke dadmendtir a barê xizmeta leşkerî li rejîma siyonîst zêde kiriye. Ligel ku partiyên Haredî amade nînin ku ji muafiyetên heyî destbikêşin.
Mesûde destnîşan dike ku Îzenkot û hejmarek ji serokên dijber ên hikûmeta Netanyahû bi pêkhatina kabîneyeke ku partiyên Haredî jî tê de bin dijber in, lê di heman demê de hevkarî bi partiyên Ereb re jî ne mimkûn dibînin. Ev helwest, vebijarkên berdest ên dijberan sînordartir dike.
Ev gotar gengaziya pêkhatina hikûmeteke kêmaniyê derdixe holê ku ji bo pêşvebirina bernameyên xwe bi piştgiriya partiyên Ereb ji derveyî hikûmetê ve disekine. Çareseriyeke ku rê dide dijberan ku hin biryaran bipejirînin, bêyî ku wezaretan bidin destê van partiyan.
Nivîskar ji bo ravekirina vê senaryoyê behsa tecrûbeya hikûmeta Îshaq Rabîn di sala 1990î de dike. Hikûmeteke ku li ser dengan nimînendeyên Ereb disekinî. Ligel wê jî, ew hişyarî dide ku dubarekirina nimûneyeke wiha dibe ku bi protestoyên siyasî re rûbirû bibe û polarîzasyona atmosfera navxweyî li rejîma siyonîst tundtir bike.
Girîngiya dengan Ereb li rejîma siyonîst
"Lawrence J. Haas" nivîskar, jî di gotarekê de li weşana "National Interest" bi navê "Çawa Erebên Îsraîlê dikarin encama hilbijartinên pêşerojê diyar bikin", girîngiya dengan Ereb li diyarkirina hevsengiya hêzê li rejîma siyonîst venihêrtiye.
Li gorî texmîna vê gotarê, gelheya Erebên li rejîma siyonîst nêzîkî 2.2 milyon kes e ku nêzîkî pêncî parê kesên şertên dengdanê pêk tînin. Nivîskar destnîşan dike ku partiyên xwedî bingeha dengderên Ereb heke beşdarbûna hilbijartinê zêde bibe, dibe ku di navbera 10 û 15 kursiyan bidest bixin. Mijareke ku dikare wan bike faktoreke bandorker di pêkhatina hikûmeta pêşerojê ya rejîma siyonîst de.
Haas bawer dike ku ev dengan dibe ku alîkariya dijberên Netanyahû bikin da ku heke bloka wî negihîje piraniyê, piraniya parlamenteriyê ya pêwîst peyda bikin. Ligel wê jî, dijberiya hin serokên opozisyonê bi hevkarî bi partiyên Ereb re, wan bi nakokiyeke siyasî re rûbirû dike. Ji aliyekê ve bi dengên parlamenterî yên van partiyan hewce ne û ji aliyê din ve, soz dane ku wan ji hevbendiyên hikûmetê derxînin.
Testeke ji bo pergala siyasî ya rejîma siyonîst
Ev berawirdan nîşaneya dîtin û argumentên siyasî yên nivîskar in. Ligel ku girîngiya partiyên Ereb di hilbijartinên rejîma siyonîst de, bingehîn bi şiyana wan a bandorkirinê li ser hesabên pêwendîdar bi piraniya parlamenteriyê ve girêdayî ye.
Koma van her sê gotaran nîşan dide ku encama hilbijartinên pêşerojê tenê bi pêşbaziya di navbera Netanyahû û Îzenkot de nayê diyarkirin, belê dê ji asta beşdarbûna siyonîstên rûniştiyên derveyî xaka dagîrkirî, awayê dabeşkirina kursiyan di navbera partiyan de û şiyana dijberan a derbasbûna ji nakokiyên xwe li ser Harediyan û partiyên Ereb re jî bandorê werbigire.
Li hemberî vê, bidestxistina kursiyên zêdetir ji aliyê her yek ji kampên siyasî yên rejîma siyonîst ve ne mecbûren wateya şiyana wan a pêkhatina hikûmeteke aram e. Ji ber ku bêyî dabînkirina piştgiriya herî kêm 61 nimînendeyan, pêkhatina hikûmetê ne mimkûn e.
Ji ber vê yekê, hilbijartinên pêşerojê bi qasî ku pêşbaziyeke partiyî ye, testeke ji bo pergala siyasî ya rejîma siyonîst jî tê hesibandin. Ji ber ku nakokiyên li ser hevbendiyên siyasî dibe ku bibe sedema berdewamiya girtîgeha siyasî an lidarxistina hilbijartineke nû.
Pirsa diyarker ev e ka hêzên rikber li rejîma siyonîst dikarin encamên hilbijartinan veguherînin piraniyeke pêbawer ji bo pêkhatin û birêvebirina hikûmetê an nakokiyên navxweyî dê hêj pêkhatina kabîneyê bi danûstandinên tevlihev ve girêdayî bihêlin ku ji encama sindoqên dengdanê wêdetir e.
..............................
Dawiya peyamê /
Etîket
-
Rejîma siyonîst
-
Siyonîst
-
Hilbijartinên rejîma siyonîst
-
Xakên dagîrkirî
-
Îsraîl
-
Erebên Îsraîlê
-
Haredî
Your Comment