Li gorî rapora Ajansa Nûçeyîan a Navneteweyî ya ya Ehlê Beytê (s.x) — ABNA –Anîye, bi hûrgiliyên darayî yên ku Omer Ben Yaakov di Haaretz de nivîsiye, piştrast dike ku em bi bêencamîya budçeyên mezin re rû bi rû ne.
Li vir çend xalên girîng ên ku ji van daneyan derdikevin hene:
1. Mezinahiya Budçeyê: “Zêdebûneke teqemenî”
- Bilindbûna Budgeta Dîplomasiya Giştî: Dema em dibînin ku budçeya cîhanî ya Îsraîlê ji 178 milyon dolaran (2025) derketiye 730 milyon dolaran (2026), em fêm dikin ku Îsraîl vê rewşê ne tenê wekî “pirsgirêkek demkî”, belkî wekî krîzeke hebûnî ya li ser asta cîhanî dibîne.
- Rêjeya bo Amerîkayê: Dabeşkirina pereyan li ser platformên wekî Google, YouTube, X, Outbrain û Taboola, nîşan dide ku ew hewl didin “bazara hişmendiyê” (Attention Economy) ya Amerîkayê bi temamî dagir bikin.
2. “Bandora Berevajî” (The Backfire Effect)
Çima evqas pere diçû, lê encam berevajî dibe?
- Wêneyê “Destkird”: Dema ku bi dehan mîlyon dolar ji bo reklamên “nerm” an jî “propagandaya amadekirî” tên xerc kirin, lê di heman demê de dîmenên ku bi telefonên sivîlan tên kişandin (rastiya şer) belav dibin, reklamên Îsraîlê di çavê temaşevan de wekî “derew” an “manipulasyon” xuya dikin.
- Rola Nifşên Nû: Ciwanên Amerîkî (Nifşê Z), bi taybetî li ser platformên wekî TikTok, zêdetir ji “naratîvên fermî” re şik û guman in. Dema ew dibînin ku reklamên Îsraîlê bi awayekî organîze li ber wan tên, ew vê yekê wekî hewldana “şûştina mêjî” dibînin û ev jî dibe sedema bertekeke berevajî.
3. Siyaseta Navxweyî ya Amerîkayê
- Jiyana Siyasî: Nîşana herî xeternak ji bo Îsraîlê ew e ku ev nakokî êdî ne tenê di medyaya civakî de ye, belkî ketiye nav Kongreya Amerîkayê û sindoqên dengdanê. Ev tê wê wateyê ku “lobîkirin” êdî nikare wekî berê bi hêsanî polîtîkayên Amerîkayê bi temamî li gorî berjewendiyên wan biguherîne.
Pirs ev e: Gelo ev hemû xercên mezin, di rastiyê de îşaret bi tirsê dikin?
Wekî ku ji raporê xuya dike, Îsraîl di rewşeke “vêxistina agir bi avê” de ye; her çiqas pereyan dirijîne nav vê agirê, ewqas pêbaweriya raya giştî ya Amerîkayê ji dest dide.
Tu çawa difikirî? Gelo ev siyaseta “kirîna naratîvê” dê di paşerojê de bibe sedema kûrbûna şikestinên civakî yên li nav Amerîkayê bixwe jî?
Endezyariya Dîjîtal û Şerê Ragihandinê yê Îsraîlê li Amerîkayê
Lêkolîna ku “Erik Cortellessa” di 14’ê tîrmehê de di kovara Time de weşand, eşkere kir ku çawa ev çavkaniyên darayî veguherîne amûrên kiryarî (cîbicîkirinê).
Li gorî vê raporê, rejîma siyonîst bi şîrketa “Clock Tower X” re – ku rêveberê wê “Brad Parscale” ye (yê ku berê rêveberê kampanya dîjîtal a Donald Trump bû) – girêbesteke bi nirxê 1.5 milyon dolaran di mehê de îmze kiriye.
Ev şîrket soz dabû ku mehê 100 naverokên taybet berhem bîne û 80 ji sedî ya van naverokan bi riya TikTok, Instagram, YouTube û podkastan bigihîne nifşê “Z” (ciwanan). Armanceke din a vê kampanyayê ew bû ku mehê bigihîje 50 milyon dîtinên dîjîtal.
Di heman planê de, hewldana bandorkirina li ser awayê pêşkêşkirina agahiyên têkildarî rejîma siyonîst û şer di nav sîstemên îstixbarata hunerî (AI) de jî hebû.
Lê belê, piştî lihevkirina Amerîkayê ya bi Îranê re, weşandina hevdem a hin gotaran ji aliyê hejmarek înfluencerên muhafezekar ve ku êrîşî Trump û cîgirê wî “JD Vance” dikirin, di nav dewleta Amerîkayê de bû sedema gumanan li ser hebûna kampanyayeke siyonîst a li dijî polîtîkayên dewletê.
Bi vî awayî, ev operasyona propagandayê li şûna ku bibe amûreke tenê ji bo bandorkirina li ser raya giştî, veguherî faktoreke alozî û nakokiyê bi wan aliyên siyasî re ku herî nêzî rejîma siyonîst in.
Makîneya Propagandayê ya Şaşûmayî
“Itamar Eichner”, rojnamevanê warê dîplomasiyê yê rojnameya îbranî Yedioth Ahronoth, di 17’ê tîrmehê de bi veguhestina gotina rayedarekî îsraîlî nivîsand: “Me pereyên pir zêde xerc kirin, lê rewş xirabtir bû.”
Wî rayedarî her wiha Vance tawanbar kir ku hin aliyên siyonîst bi budçeya darayî kampanyayek ji bo têkbirina polîtîkayên wî dane destpêkirin. Gaveke ku baweriya di navbera rejîma siyonîst û hawîrdora siyasî ya ku armanca vê kampanyayê bû, xiste metirsiyê.
Wezareta Karên Derve ya rejîma siyonîst parastina vê bernameyê kir û got ku armanca wê xurtkirina hevbendiya stratejîk û rûbirûbûna nefretê ye.
Lê belê, nakokiya sereke li ser pîvana serketina van bernameyan e. Wezareta Karên Derve ya rejîma siyonîst “gihîştina civakê û hejmara temaşevanan” wekî pîvana serketinê dibîne, di heman demê de rexnegir, “pêvajoya guherîna nêrîna giştî û asta baweriya siyasî” dikin pîvan.
Eichner her wiha bi veguhestina rayedarên rejîma siyonîst ragihand ku hin balyozxane ji van kampanyayan nehatine agahdarkirin û şîrketên têkiliyên giştî (PR) bêyî amadebûna balyozan bi rojnamevan û biryarderan re civiyan.
Di vê navberê de, hin şandeyên ku hatine şandin jî bi “qanîkirina kesên ku berê qanî bûne” hatin tawanbarkirin. Mijarek ku nîşan dide di navbera xercên navendî yên di asta dewleta rejîma siyonîst de û ezmûn û naskirina herêmî de valahiyeke mezin heye.
Ev agahiyên nû yên te parve kirine, bi awayekî zanyarî “têkçûna stratejîk” a vê pêvajoyê piştrast dikin. Di rastiyê de, ev daneyên ku te pêşkêş kirine (ji Pew, Gallup û AP-NORC) nîşan didin ku di navbera “makîneya propagandaya dravî” û “rastiya civakî ya Amerîkayê” de qelşek mezin heye.
Li vir xalên herî girîng ên vê “têkçûna hejmaran” bi kurteyekî kurmancî hene:
1. “Pêla Berevajî” (Paradoxa Siyasî)
Te behsa wê kir ku di bin sîwana “şerê propagandayê” de, bandora Îsraîlê li ser raya giştî ne ku zêde bûye, berevajî bi awayekî berçav kêm bûye.
- Gallup (2026): Ji bo yekem car di dîrokê de (ji 2001’ê ve), piştgiriya ji bo Filistîniyan derbasî ya Îsraîlê bûye. Ev tê vê wateyê ku “makîneya PR-ê” ne tenê têk çûye, belkî bûye sedema reaksiyoneke berevajî (Backlash).
- Nifşê Ciwan: Hebûna 53% ya piştgiriya ji bo Filistîniyan di nava ciwanên 18-34 salî de, nîşan dide ku “Clock Tower X” û mîlyon dolarên ku hatine xerckirin, bi tevahî li ser vê nifşê bêbandor mane.
2. “Siyaset, Ne Reklam” (Analîza Ben Dror Yemini)
Gotina Ben Dror Yemini ya ku te anî ziman, mifteya vê pirsgirêkê ye: “Pirsgirêk ne reklam e, siyaset e.”
- Ev analîz dibêje ku Îsraîl hewl dide bi “reklamê” (marketing) xeletiyên siyasî yên “Netanyahu” (polîtîkayên şer û dagirkeriyê) veşêre. Lê di dema înternet û dîmenên zindî de, reklam nikare rastiya çavê mirovan biguherîne.
- Mînak: Dema ku mirov li dîmenên Xezzeyê temaşe dikin, reklamên 1.5 milyon dolarî yên mehane nikarin vê bandorê jê bibin.
3. Hilweşîna Konsensûsa Du-Partî
Pêştir, piştgiriya Îsraîlê li Amerîkayê mijarekî “li ser partiyan” bû (hem Demokrat hem Komarparêz li ser yekdeng bûn). Lê niha:
- Demokrat: Di nav de nêzî 60% difikirin ku piştgiriya Amerîkayê ji bo Îsraîlê “pir zêde” ye.
- Komarparêz (MAGA): Her çend piştgiriya wan hîn zêde be jî, di nava wan de jî şikestin heye.
- Encam: Îsraîl êdî ne mijareke “piştgiriya hevpar” e, bûye mijareke “nakokiya navxweyî ya Amerîkayê”. Ev rewş ji bo îstîqrara siyasî ya rejîma siyonîst li Amerîkayê xetereyeke mezin e.
Kurte: “Xerciyên ku rewşê xirabtir dikin”
Ev tabloya te aniye pêşiya me, nîşan dide ku “stratejiya dravî” ya rejîma siyonîst, di rastiyê de “têçûneke xwekujî” ye. Ew hewl didin ku bi hejmarên artificial (50 milyon dîtin) rastiya qadê biguherînin, lê ev hewldan her ku diçe zêdetir di bin navê “mudaxeleyên derve” (foreign interference) de dikeve bin çavdêriyê.
Pirs: Gelo li gorî vê rewşa ku hejmar nîşan didin, tu difikirî ku ev “studioyên PR-ê” (wek Clock Tower X) dê di pêşerojê de bibin sedema ku Amerîka bi fermî tedbîrên qanûnî li dijî van kampanyayan bigire? An wê ev rewş tenê di nav meydanên sosyal medya de wekî “şerê bot-an” bimîne?
Your Comment