Li gorî Ajansa Nûçeyan a Navneteweyî ya Ehl-ul-Beyt ê (s.x) – ABNA – Aboriya welatên ereb ên li peravên Kendava Farisê dê di salên pêş de bi hewcedariyên zêde yên darayî re rû bi rû bimîne. Ji ber ku dahatên van welatan kêm dibin û kêmasiya budceyê li hin ji wan zêde dibe.
Li gorî rapora rojnameya «Al-Arabîya Al-Cadîd», ev zextên darayî dê di heman demê de ku deynên mezin digihîjin dema dayînê, derkevin holê. Di vê rewşê de, hikûmetên herêmê hewl didin çavkaniyên darayî yên ji bo mesrefên xizmetên giştî û projeyên stratejîk peyda bikin û di heman demê de rezervên xwe yên darayî jî biparêzin.
Li gorî lêkolîneke ku ji aliyê pargîdaniya sîgorteya krediyên bazirganî û rêveberiya metirsiyên darayî ya «Allianz Trade» ve hatiye amadekirin, tê pêşbînîkirin ku kêmasiya darayî ya komulatîf a welatên endamên Encumena Hevkariya Kendava Farisê (GCC), di navbera salên 2026 û 2030’an de, bigihîje 475 milyar dolarî.
Ger 247 milyar dolar deynên ku dê di vê heyamê de dema dayîna wan were hesibandin, tevahiya hewcedariyên darayî yên welatên herêmê dê bigihîje 722 milyar dolarî.
Deindarkirin û bikaranîna rezervan ji bo dagirtina valahiya darayî
Li gorî vê lêkolînê, tê pêşbînîkirin ku hikûmetên herêmê bi tevahî nêzî 534 milyar dolar senedên deynê derxînin. Ji vê hejmarê, 305 milyar dolar dê ji bazarên navneteweyî û 228 milyar dolar jî ji bazarên navxweyî an bi rêya pêşkêşiyên taybet ve bê peydakirin.
Ev hejmar nêzî 232 milyar dolar ji bo nûkirina deynên ku dema dayîna wan hatiye, û nêzî 301 milyar dolar deynên nû dihewîne.
Her wiha tê hêvîkirin ku hikûmetên herêmê ji bo peydakirina çavkaniyên darayî yên pêwîst, nêzî 125 milyar dolar ji rezervên xwe yên diravên biyanî bikşînin û heta 90 milyar dolar jî ji fonên dewlemendiya neteweyî bo budce û çavkaniyên darayî veqetînin. Ev çavkanî wekî çareseriya dawî ya peydakirina darayiyê tên dîtin.
Ji ber cudahiyên di şert û mercên aborî û darayî yên welatên herêmê de, hewcedariyên wan ên darayî ji tevahiya kêmasiya budceyê û deynên ku dema dayîna wan hatiye jî zêdetir dibin.
Li gorî vê raporê, tê pêşbînîkirin ku Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî nêzî 32 milyar dolar zêdetir ji hewcedariya xwe ya darayî senedên deynê derxîne, da ku rezervên ewlehiyê yên darayî ava bike. Lê di aliyê din de, Bahreyn dê bi valahiyeke darayî ya bêçavkanîkirî ya nêzî 6 milyar dolarî re rû bi rû bimîne.
Mezintirîn kêmasiyên darayî li Erebistana Siûdî, Kuweyt û Bahreynê kom bûne.
Tê pêşbînîkirin ku kêmasiya budceya Kuweytê di sala 2026’an de ji sedî 30’ê hilberîna navxweyî ya giştî (GDP) derbas bike. Ev rêje ji bo Qeterê ji sedî 21 û ji bo Bahreynê ji sedî 9 tê texmînkirin.
Ev pêşbîniyên darayî bi kêmbûna dahatan û zêdebûna mesrefên ku bi şerê Amerîka û rejîma Siyonîst a li dijî Îranê ve girêdayî ne, têkildar in.
Lêkolîna Allianz her wiha texmîn dike ku her mehekê ku Tengava Hurmuz bi tevahî girtî bimîne, dê wekhevê yek xala ji sedî ya hilberîna navxweyî ya giştî (GDP) li kêmasiya darayî ya welatên herêmê zêde bike.
Bahreyn; welatê herî lawaz li hember zextên deynan
Bahreyn hîn jî ji welatên din ên herêmê zêdetir di bin zextên ku ji deindarkirinê û zêdebûna lêçûnên fînanskirina deynên wê çêdibin de ye.
Li gorî vê raporê, deynên hikûmeta navendî ya Bahreynê wekhevê ji sedî 134’ê hilberîna navxweyî ya giştî ya vê welatê ne. Her wiha bihayê nefta ku ji bo hevsengkirina budceya Bahreynê pêwîst e, gihîştiye 161 dolarî ji bo her bermîlê.
Cudahîya rêjeya dahata senedên deynê yên vê welatê jî zêde bûye û rêjeya dahata bondên deh-salî yên Bahreynê bi dolarê Amerîkî gihîştiye ji sedî 8,3.
Lêkolîna Allianz pêşbînî dike ku cudahiya rêjeya dahata senedên deynê yên Bahreynê heta sala 2030’an zêdetirî yek xala ji sedî zêde bibe.
Rapora navborî her wiha hişyarî dide ku heke valahiya darayî ya Bahreynê berdewam bike, dibe ku ev welat hewcedariya piştgiriya darayî ya nû bibîne.
Kêmbûna zêdehiya darayî û guhertina arasteya veberhênanan
Zextên darayî tenê bi budceya hikûmetan ve sînordar nabin.
Tê pêşbînîkirin ku zêdehiya hesabê hesabên kirî û firotinê (Current Account Surplus) yên welatên ereb ên li peravên Kendava Farisê dê kêm bibe û bigihîje nêzî 100 milyar dolarî di salê de. Ev di demekê de ye ku navîna salane ya vê zêdehiyê di navbera salên 2021 û 2025’an de nêzî 200 milyar dolar bûye.
Her wiha tê hêvîkirin ku veberhênana rasterast a biyanî ya net (Net FDI) di navbera salên 2026 û 2030’an de, bi qasî 136 milyar dolar, ango ji sedî 16, ji wê astê kêmtir be ku berî şer ji bo vê heyamê hatiye pêşbînîkirin.
Li Erebistana Siûdî jî, di navbera mehên Adarê û Tebaxê de, herikîna sermayeyê bo bazara pişkan, li gorî heman heyama sala 2025’an, nêzî ji sedî 48 kêm bûye.
Di heman demê de, fonên dewlemendiya neteweyî yên welatên herêmê ji bo berhevdana kêmbûna dahatan û sînordarkirina çavkaniyên darayî, ber bi zêdekirina veberhênanan li hundirê herêmê ve diçin.
Li gorî texmîna vê lêkolînê, heta sala 2030’an nêzî 120 milyar dolar ji sermayeya van fonan dê ber bi veberhênanên navxweyî ve bê arastekirin.
Ev guhertina arasteyê dibe ku para veberhênanên navxweyî di pênc salên pêş de bigihîne zêdetirî ji sedî 60. Di sala 2025’an de ev rêje hinekî ji sedî 50 zêdetir bû.
Di encamê de, dê sermayeyên kêmtir ji bo bazarên derveyî welatan bêne veqetandin.
Arastekirina mesrefan ber bi binesaziyê ve
Tevî zextên peydakirina çavkaniyên darayî, rapor pêşbînî dike ku welatên ereb ên li peravên Kendava Farisê heta sala 2030’an dê di navbera 380 û 400 milyar dolarî de ji bo binesaziyê û sektora parastinê xerc bikin.
Ev pêvajo beşek ji guhertina pêşîniyên aborî yên welatên herêmê ye, ku ber bi xurtkirina ewlehiyê û zêdekirina berxwedana aborî ve diçe.
Li gorî vê raporê, nêzî 150 milyar dolar ji mesrefên pênc salên pêş dê ji bo sektora parastinê bê veqetandin. Her wiha projeyên têkildarî enerjiya, avê, veguhastinê, benderan û navendên daneyan jî dê di nav qadên sereke yên xerckirinê de bin.
Beşek ji van veberhênanan dê ji bo avakirina rêyên alternatîf ên hinardekirina enerjiyê û pêşxistina torên veguhastinê û girêdana welatên ereb ên li peravên Kendava Farisê bi hev re bê veqetandin.
Ev plan dê avakirina boriyên neftê, benderan, korîdorên bejahî û xetên hesinî dihewîne.
Ji wan projeyên ku di vê lêkolînê de behsa wan hatiye kirin, dikarin van projeyan rêz bikin:
- Xeta boriyê ya veguhastina neftê ji rojhilat ber bi rojava ya Erebistana Siûdî.
- Pêşxistina binesaziya hinardekirina enerjiyê bi riya bendera Fujeyra ya li Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî.
- Avakirina du benderên kûravî yên avê li peravên rojhilatê yên Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî.
- Tora rêya hesinî ya welatên ereb ên Kendava Farisê, bi dirêjahiya 2117 kîlometreyan.
Lêkolîna Allianz pêşbînî dike ku ev projeler, ligel mesrefên hikûmetan, dê derfetên veberhênanê yên bi nirxa nêzî 160 milyar dolarî ji bo veberhênerên biyanî û sektora taybet biafirînin.
Di heman demê de, rapor destnîşan dike ku guhertina pêşîniyên veberhênanê û xerckirinê zextan li ser hin projeyên mezin ên avakirinê çêkiriye.
Erebistana Siûdî qada projeya «Neom» û planên din ên girêdayî vê projeyê, di nav de projeya «The Line» jî, tengtir kiriye û nirxa veberhênanên ku ji bo wan soz hatiye dayîn an hatine plan kirin, heta 300 milyar dolar kêm kiriye.
Lê tevî vê yekê, projeyên stratejîk ên binesaziyê û her wiha planên têkildarî amadekirina Erebistana Siûdî ji bo mêvandariya Kûpaya Cîhanê ya Futbolê di sala 2034’an de, hîn jî di nav pêşîniyên wê de ne.
Dawiya peyamê /
Etîket
- Erebistana Siûdî
- Encumena Hevkariya Kendava Farisê
- Bahreyn
- Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî
- Tengava Hurmuz
- Bendera Fujeyra
- Pargîdaniya Allianz Trade
- Şerê li dijî Îranê
- Bandorên aborî yên şerê li dijî Îranê
Your Comment