Li gorî nûçeya Ajansa Navneteweyî ya Ehl-ul-Beyt ê (s.x) –6ê Cotmeha 2024an rojeke asayî di dîroka Hizbullahê Lubnanê de nebû. Terorkirina şehîd Seyîd Hesen Nasrullah, sekreterê giştî yê vê tevgerê, di êrişa hewayî ya rejîma Siyonîstî de li Dahiya Başûr a Beyrûtê, ne tenê rêya jiyan û rêberiya kesekî ku zêdetirî sê dehsalan Hizbullah rêberî kir bi dawî anî, lê herwiha qonaxeke cuda dest pê kir; qonaxek ku şer bi lez mezinahiyên siyasî, leşkerî û ewlehiyê yên xwe ava kir.
Li gorî rapora malpera nûçeyan «Al Cazîra Net», du sal piştî terorkirina şehîd Seyîd Hesen Nasrullah, êdî pirsên sereke ne ew e ku ew çi mîrate li dû xwe hiştiye, lê ev e ku nebûna wî çi bandor li ser Hizbullah û Lubnanê kiriye. Ji dema terorkirina şehîd Seyîd Hesen Nasrullah ve, Hizbullah derbasî rêberiyeke nû bûye, şerêk li paş xwe hiştiye ku zirarên berbiçav gihandine hêz û avahiya leşkerî ya wê û hawîrdora herêmî ya derdora wê jî guheriye. Di heman demê de, dosyaya çekên Hizbullahê hatiye serê nîqaşên fermî yên Lubnanê û di dawiyê de bûye sedema biryarên hikûmetê ji bo ku çek di destê dewletê de bêne komkirin.
Duyemîn salvegera nebûna Nasrullah dikare wekî xaleke destpêkê ji bo lêkolîna pêvajoyeke berfirehtir bê dîtin; pêvajoyek ku tê de Hizbullah piştî lêdanên bêhempa hewl dide xwe ji nû ve ava bike, dewleta Lubnanê careke din mijara serweriyê radixe ber xwe, başûrê Lubnanê ji ber şerê guherîye û hawîrdora siyasî jî hatiye guhertin. Hawîrdorek ku êdî wekî beriya sala 2024an bi çekên Hizbullahê re ranabe.
Rêberiya nû
Terorkirina şehîd Seyîd Hesen Nasrullah destpêka dijwartir ceribandina rêberiya Hizbullahê bû. Piştî şehîdbûna Seyîd Hişam Safiyeddîn, ku wekî bijareyê cîgirê wî dihat hesibandin, postê sekreterê giştî yê Hizbullahê gihişt Şêx Neîm Qasim. Kesek ku xwe di serê Hizbullahê de di yek ji qonaxên herî aloz ên vê rêxistinê de dît, ne di şert û mercên asayî yên veguhastina rêberiyê de.
Şêx Neîm Qasim, ku bi dehsalan kesê duyemîn ê vê rêxistinê bû, di qonaxekê de bû çavdêra siyasî ya sereke ya Hizbullahê ku ji serdema hebûna û diskurê şehîd Seyîd Hesen Nasrullah cuda bû.
Lê veguhastina rêberiyê tenê guherîna ku çêbû nebû. Hizbullah piştî terorkirina hejmareke ji serokên xwe û ketina lêdanên berfireh li ser avahiya wê di dema şer de, neçar bû avahiya xwe ya ewlehî, leşkerî û siyasî ji nû ve rêxistin bike.
Ji nû ve diyarkirina pozîsyona Hizbullahê
«Jo Maqroun», mamosteyê zanîngehê û lêkolînerê siyasî, di hevpeyvînekê bi malpera nûçeyan Al Jazeera Net re dibêje ku Hizbullah hewl dide mîrata xwe ya siyasî û leşkerî di şert û mercên nû de biparêze. Şert û mercên ku ji ber windakirina hejmareke ji serokên vê partiyê û guherîna hevsengiya hêzan li Lubnan û herêmê li ser wê hatine ferzkirin.
Li gorî wî, parastina vê mîratê êdî bi heman mekanîzmayên berê ne mimkûn e. Têkiliya Hizbullahê bi dewleta Lubnanê di bin siya bêbaweriyê ya heyî de hewceyê ji nû ve diyarkirinê ye û bijareyên rûbirûbûnê jî divê ji nû ve bên nirxandin. Bijareyên ku, li gorî wî, Lubnan ket nav şerekî biha û bê perspektîfek zelal.
Maqroun têkiliya Hizbullahê bi hêza siyasî wekî pêvajoyeke dînamîk û bi bêbaweriyê pênase dike, lê bawer dike ku qonaxa heyî hewce dike têkiliya Hizbullahê bi dewleta Lubnanê ji nû ve bê pênasekirin û bijareyên yekalî yên wê bêne nûvekirin. Bijareyên ku, li gorî wî, Hizbullah û Lubnan xistine nav rûbirûbûnek biha bi Îsraîlê re, bêyî ku perspektîfek zelal hebe.
Di hember vê de, ew bawer dike ku pergala siyasî ya Lubnanê jî hewceyê rêbazeke nû ye; rêbazek ku mijarên komkirina çekan di destê dewletê de, derketina rejîma Siyonîstî û garantiyên ewlehiyê bi hev ve û di çarçoveya dewleteke xwedî stratejiyeke zelal û temsîla daxwazên komên cuda yên Lubnanê de çareser bike.
Li gorî wî, berdewamiya bijareyên rûbirûbûnê, hem di hundirê Lubnanê de û hem jî li eniya dijî rejîma Siyonîstî, dê lêçûna wê ji bo hemû Lubnanê zêde bike.
Mîrata şerê
Ger nebûna şehîd Seyîd Hesen Nasrullah Hizbullah neçar kir ku rêberiya xwe ji nû ve saz bike, şer jî vê tevgerê neçar kir ku di mîrateya ku di salên rêberiya şehîd Seyîd Hesen Nasrullah de ava bûbû de ji nû ve bifikire.
«Muhenned el-Hac Elî», nivîskar û lêkolînerê siyasî, di hevpeyvînekê bi malpera Al Jazeera Net re dibêje ku hevalbendiyên siyasî yên ku Hizbullah di serdema şehîd Seyîd Hesen Nasrullah de ava kiribûn, hevdem bi terorkirina wî û şerê ku di dema wê de vê tevgerê rastî lêdanên leşkerî û ewlehiyê hat, bi paşveçûneke berbiçav re rû bi rû bûne. Lê li gorî wî, krîza Hizbullahê tenê bi mijara rêberiyê ve sînordar nabe.
Li gorî nêrîna wî, rêberiya nû ya Hizbullahê mîrateya encamên qonaxa berê werdigire; di nav wan de biryarên ku Hizbullah di salên borî de dabûn, ji destwerdana leşkerî li Sûriyeyê bigire heta vekirina eniya başûrê Lubnanê ji bo piştgiriya Gazayê û di dawiyê de ketina şerekî berfireh bi rejîma Siyonîstî re.
Ji vê perspektîfê ve, terorkirina şehîd Seyîd Hesen Nasrullah bi tenê xala veguherînê nîne; lê ew tiştên ku berî wê kom bûbûn eşkere dike. Li gorî el-Hac Elî, şerê valahiyek di navbera wêneyê ku diskurê Hizbullahê ji kapasîteya leşkerî ya wê pêşkêş dikir û tiştê ku rastiya qadê nîşan da, derxist holê. Ev mijar pirsên ji rêberiya nû wêdetir derbarê cewhera bijareyên berê yên Hizbullahê jî derxistine pêş.
Çek û dewlet
Di hundirê Lubnanê de, dibe ku guherîna herî zelal di van du salên borî de ew be ku dosyaya çekan ji yek ji mijarên herî hestiyar ên siyasî veguheriye mijarekê ku rasterast li ser maseya dewleta Lubnanê hatiye danîn.
Di Adara 2026an de, dewleta Lubnanê ragihand ku çalakiyên ewlehî û leşkerî yên Hizbullahê li derveyî saziyên dewletê qedexe ne û daxwaza radestkirina çekên vê tevgerê û sînordarkirina çalakiyên wê bi qada siyasî re kir. Dewleta Lubnanê herwiha tekez kir ku biryara derbarê şer û aştiyê de tenê di destê dewletê de ye.
Di Îlona vê salê de jî «Joseph Aoun», serokê Lubnanê, careke din tekez kir ku dewlet dê pêvajoya komkirina çekan di destê xwe de bidomîne, lê bêyî rûbirûbûneke hundirîn. Rejîma Siyonîstî jî bêçekbûna Hizbullahê bi kapasîteya artêşa Lubnanê ya xurtkirina hebûna xwe ya li başûrê vî welatî ve girêdayî ye.
Li vir, bi şert û mercên beriya şerê re hevaheng ne, formuleke cuda çêbûye. Nîqaş êdî tenê derbarê karê çekên Hizbullahê di rûbirûbûna rejîma Siyonîstî de nîne; lê herwiha têkildarî van mijaran e: Kî mafê biryardana derbarê şer û aştiyê de heye? Têkiliya navbera berxwedanê û dewletê divê çawa bê rêxistinkirin? Kîjan sazi berpirsiyariya ewlehiyê li başûrê Lubnanê digire ser milê xwe?
«Elî Heyder», nivîskarê siyasî, bawer dike ku Hizbullah di vê qonaxê de bi xeterên hevdem re rû bi rû ye:
- xeterên derveyî ku çavkaniya wan rejîma Siyonîstî ye;
- xeterên hundirîn ên têkildarî cewhera hêza siyasî û helwesta wê li hember berxwedanê;
- û herwiha guherîna hevsengiyên hêzan.
Li gorî Heyder, encamên şer li ser hebûn û bandora Hizbullahê di formuleya siyasî ya Lubnanê de bandor kiriye, piştgiriya hin hevalbendên wê kêm bûye û helwestên wan jî guherîne. Lê vê rewşê Hizbullah ji qada siyasî ya Lubnanê dernexistiye; ji ber ku ew hîn jî di saziyên siyasî de amade ye, bi Tevgera Eml re hevalbend e, xwedî bingeheke civakî ye û li derveyî hawîrdora rasterast ya xwe jî hevalbendiyên siyasî hene.
Ji aliyê leşkerî ve jî ew bawer dike ku şer kapasîteyên madî û mûşekî yên Hizbullahê lawaz kirine, lê ev nayê wateya ku kapasîteya Hizbullahê ya gihandina zirarê bi rejîma Siyonîstî re bi dawî hatiye, bi taybetî ji ber berdewamiya piştgiriya Îranê.
Heyder paşeroja çekan ji paşeroja Lubnanê cuda nabîne. Li gorî nêrîna wî, gihiştina formuleke nû ji bo têkiliya navbera dewletê û berxwedanê, hewce dike ku dosyaya çekan, îstîqrara hundirîn, serwerî û xetera rejîma Siyonîstî hevdem bêne çareserkirin.
Du salên veguherînê
Piştî du salan, çavdêr li ser vê xalê hevfikir in ku êdî nayê dîtin rewşa Hizbullahê ji guherînên ku piştî terorkirina şehîd Seyîd Hesen Nasrullah çêbûne cuda bê lêkolînkirin. Herwiha nayê dîtin ku ev qonax tenê di kesayetiya kesê ku piştî wî rêberiya Hizbullahê girt de bê kurtkirin.
Hizbullah hîn jî di qada siyasî û civakî ya Lubnanê de amade ye, lê îro di hawîrdoreke cuda de kar dike:
- rêberiyeke nû;
- kapasîteyên leşkerî ku rastî lêdanên giran hatine;
- zextên zêde derbarê mijara çekan de;
- û guherîna cihê Hizbullahê di formuleyên siyasî yên Lubnanê û herêmê de.
Li aliyê din, dewleta Lubnanê hewl dide hebûna xwe di dosyayên ewlehî û serweriyê de berfireh bike û tekez dike ku biryara derbarê şer û aştiyê de divê vegere saziyên dewletê. Ev di demekê de ye ku hîn jî derbarê awayê pêkanîna vê rêbazê li qadê, bêyî ku welat bikeve nav rûbirûbûneke hundirîn, nîqaş hene.
Ji ber vê yekê, salvegera terorkirina şehîd Seyîd Hesen Nasrullah tenê derfetek ji bo bibîranîna jiyan û karnameya wî nîne; lê dikare derfetek be ji bo lêkolîna rêya ku Lubnan di van du salan de derbas bûye û ku çi tişt di Hizbullahê, dewleta Lubnanê û başûrê vî welatî de guheriye.
Di Cotmeha 2024an de, pirsê sereke ev bû ku kî dê bibe cîgirê şehîd Seyîd Hesen Nasrullah û Hizbullah dê çawa valahiya rêberiyê dagire. Salek piştî wê, ceribandin veguhast ser kapasîteya Hizbullahê ya ji nû ve rêxistinkirina hêzên xwe û parastina yekîtiya xwe di bin siya zirar û guherînên ku şer li ser wê ferz kiribûn.
Lê piştî du salan, qadê pirsê berfirehtir bûye: Hizbullah dê çawa rola xwe ji nû ve pênase bike? Dewleta Lubnanê dê çawa têkiliya xwe bi Hizbullahê re ji nû ve rêxistin bike? Û di dawiyê de, formuleya çekan, serwerî û rola Hizbullahê di Lubnanê de dê li ku derê bê îstîqrar kirin?
Dawiya peyamê /
Etîket
- Lubnan
- Seyîd Hesen Nasrullah
- Şehîd Nasrullah
- Hizbullahê Lubnanê
- Rejîma Siyonîstî
- Şer li dijî Lubnanê
Your Comment