Li gorî Ajansa Nûçeyan a Navneteweyî ya Ehl-ul- Beytê (s.x) – ABNA – Qur’ana Pîroz yekîtiya civaka bawermendan wekî bingeheke sereke dibîne û qedexe dike ku tiştek bibe sedema perçebûna civakî. Di ayeta 103’ê ya sûreya Alî Imranê de, ji bawermendan re hatiye ferman kirin ku hemû bi hev re bi «Hablullah» (têla Xwedayî) ve bibin û ji cudabûnê dûr bikevin. Xala girîng ew e ku Qur’an yekîtiyê li kêleka girêdana bi bingeheke Xwedayî re pêşkêş dike. Ji ber vê yekê, armanca yekîtiyê ya di Qur’anê de tenê ew nîne ku mirov li kêleka hev bimînin û ji nakokiyan dûr bikevin; belkî ew yekîtiya li dora rastiyê û rêberiya Xwedayî ye.
Ji aliyekî din ve, Qur’an di ayeta 46’an a sûreya Enfalê de, şer û nakokiyên ku dibin sedema lawazbûna civakê û windakirina hêza wê, qedexe dike. Ji ber vê yekê, parastina yekîtî û hevgirtina civaka Îslamî nirxeke rastîn e. Lêbelê, ji van ayetan nayê wê encamê ku her axaftina li ser mafê rast, her nerazîbûn li hemberî devjêketinê an jî her daxwazeke ji bo sererastkirinê, wekî perçebûn û nakokî were hesibandin.
Li gel bangewaziya yekîtiyê, Qur’ana Pîroz bawermendan bang dike ku li hemberî çarenûsa civakê xwedî berpirsiyarî bin. Emr bi başiyê, qedexekirina xirabiyê û parastina dadweriyê jî ji erkên civaka bawermendan in (Alî Imran/104 û 110; Maîde/8). Ji ber vê yekê, yekîtiya Qur’anî nayê wê wateyê ku mirov li hemberî devjêketinê bêdeng bimîne; bi heman awayî, hişyarî û daxwaza mafê rast jî divê nebe sedema şer û perçebûnê.
Li ser vê bingehê, divê em cudahiya di navbera «yekîtiyê» û «bêdengmayînê li hemberî devjêketinê» de bikin. Yekîtî wê demê nirxa xwe ya dînî diparêze ku di xizmeta baweriyê, dadweriyê û rêberiya civakê de be; ne ku bibe amûrek ji bo paşguhkirina mafê rast. Ev cudahî mifteya têgihiştina helwesta Hz. Fatima Zehra (s.a.) ye: Gelo axaftin û daxwazên wê divê wekî hewldaneke ji bo çêkirina nakokiyê bên nirxandin, an jî wekî hewldaneke ji bo eşkerekirina rastiyê û pêşîlêgirtina devjêketinê? Bersiva vê pirsê hewceyî lêkolîneke kûr e li ser sîret û munazereyên wê, di ronahiya Qur’anê û rîwayetan de.
Hz. Fatima Zehra (S): Daxwaza mafê rast an çêkirina nakokiyê?
Piştî wefata Pêxemberê Ekrem (s.x.a), Hz. Fatima Zehra (S) li hemberî mijareke ku wê wekî binpêkirina mafê rast didît, bêdeng nema. Raporên dîrokî û rîwayetî yên derbarê Xutbeya Fedekê de nîşan didin ku piştî ku di navbera wê û desthilatdariya wê demê de li ser Fedekê nakokî çêbû, Hz. Fatima Zehra (S) çû mizgefta Pêxember (s.x.a)û li ber komeke ji Ensar û Muhaciran xutbe xwend.
Ev hebûna wê tenê daxwazeke kesane nebû; ji ber ku beşeke girîng a xutbeyê ji ravekirina bingehên bawerî û civakî yên Îslamê, cihê Pêxember (s.x.a), felsefeya hukmên dînî û mijara rêberiya civakê re hatiye terxankirin.
Ji vê aliyê ve, munazereya Hz. Fatima Zehra (S) nikare tenê wekî bertekeke hestyarî li hemberî mijareke aborî were hesibandin. Ew di qadeke giştî de axivî û argûmanên xwe li ser Qur’anê û bingehên naskirî yên dînê Îslamê ava kirin. Di vegotina xutbeyê de jî, beriya ku bikeve mijara Fedekê, ew li ser tewhîd, risalet, hukmên Xwedayî û rola Ehlulbeytê (Silav liwanbin) di rêberiya civakê de axivî.
Ji ber vê yekê, divê daxwaza wê ya mafê rast di çarçoveya parastina mijareke ji berjewendiya kesane wêdetir de were nirxandin: eşkerekirina mafê rast û hişyarkirin li hemberî rêyekê ku, li gorî baweriya wê, ji rêberiya ku Pêxember (s.x.a).) dixwest dûr ketibû.
Xala girîng ji bo mijara yekîtiyê jî ev e: Hz. Fatima Zehra (s.x) ji bo ragihandina nerazîbûna xwe civakê nebangî şer û tevliheviyê kir; belkî bi rêya munazere, delîl û temamkirina huccetê helwesta xwe eşkere kir. Ji ber vê yekê, di sîreta wê de divê em cudahiyê di navbera «nerazîbûna bi delîl li hemberî devjêketinê» û «çêkirina nakokî û perçebûnê» de bikin. Ev cudahî yek ji mifteyên têgihiştina têkiliya di navbera daxwaza mafê rast û yekîtiyê de ye.
Hz. Fatima Zehra (s.x) û têkiliya îmametê bi yekîtiya civakê re
Di Xutbeya Fedekê de, Hz. Fatima Zehra (s.x) mijara îmametê di çarçoveyeke ji nakokiyeke siyasî wêdetir de pêşkêş dike. Piştî ravekirina hin bingeh û hukmên dînê Îslamê, wê derbarê rola Ehlulbeytê (silav liwanbin) di civaka Îslamî de wiha gotiye: «وَإِمَامَتَنَا أَمَانًا مِنَ الْفُرْقَةِ»; ango, «Îmameta me ewlehiyê ye ji perçebûnê».
Di nêrîna wê de, mijara rêberiya civakê ji mijara yekîtiyê cuda nîne; belkî awayê rêberiya civakê û referansa rêberiya dînî rasterast bi parastina yekîtî û hevgirtina ummetê ve girêdayî ye.
Ji vê aliyê ve, yekîtî tenê nayê wê wateyê ku misilman li kêleka hev bimînin; civak divê di heman demê de di rêya rast a rêberiyê de jî be. Heke bi navê parastina yekîtiyê, li ser mijareke ku bi rêberî û paşeroja civaka Îslamî ve girêdayî ye, axaftin were qedexekirin, wê demê wateya yekîtiyê ya dînî jî diguhere.
Di Xutbeya Fedekê de, Hz. Fatima Zehra (silav lebin) behsa îmametê dike, derbarê mafê Ehlulbeytê (s.x) de diaxive û li hemberî rêya ku civak piştî Pêxember (s.a.w.) girtibû, nerazîbûna xwe nîşan dide. Ji ber vê yekê, ji bo nirxandina têkiliya helwesta wê bi parastina yekîtiya civakê re, divê em lê binêrin ka wê ev nerazîbûn bi kîjan armancê û bi kîjan rêbazê derbirî.
Ji bo nirxandina cewherê vê nerazîbûnê, divê em balê bidin awayê ku wê ji bo ragihandina wê hilbijart: Gelo wê civak bangî şer û pevçûnê kir, an jî bi delîl, munazere û ravekirina dînî helwesta xwe eşkere kir?
Bersiva vê pirsê me digihîne xala sereke ya mijarê: sînorê di navbera daxwaza mafê rast û perçebûnê de divê di armanc û awayê çalakiya civakî de were dîtin, ne tenê di vê yekê de ku gotinek dibe sedema cudahiya nêrînan.
Daxwaza mafê rast bêyî bangkirina bo perçebûnê
Heke em nerazîbûna Hz. Fatima Zehra (s.x) di çarçoveya awayê ku wê ji bo derbirîna wê hilbijartibû de binirxînin, cudahiya di navbera «daxwaza mafê rast» û «perçebûnê» de zelaltir dibe. Wê ji bo ragihandina nêrîna xwe çû mizgeftê û li ber misilmanan axivî; lê rêbaza wê bangkirina bo şer û pevçûnê nebû, belkî munazere û argûman bû.
Beşeke girîng a Xutbeya Fedekê jî li ser delîlên Qur’anê hatiye avakirin. Ji wan re, dema ku wê dixwest mafê xwe îsbat bike, behsa ayetên Qur’anê yên derbarê mîrasê de kir.
Girîngiya vê rêbazê di vê yekê de ye ku Hz. Fatima Zehra (s.x) li şûna ku tenê nerazîbûna xwe bibêje, hewl da ku bi delîlên Qur’anê û bingehên dînî, mijareke ku wê bi mafê rast û rêberiya civakê ve girêdayî didît, li ber raya giştî ya civaka Îslamî bike mijareke dînî ku dikare were nîqaşkirin û bi delîl were îsbatkirin.
Bêguman, «munazere» nayê wê wateyê ku bandorên civakî yên nakokiyan tune ne. Mijara sereke ew e ku hebûna cudahiya nêrînan bi xwe ne wekhevî perçebûnê ye. Perçebûn wê demê çêdibe ku nakokî bibe sedema qutbûna pêwendiyên civakî, şer û pevçûnê. Berevajî vê, nîqaşkirina mijareke bawerî an civakî bi delîl û bi armanca eşkerekirina mafê rast û pêşîlêgirtina devjêketinê, xwedî cewhereke cuda ye.
Ji vê aliyê ve, sîreta Hz. Fatima Zehra (s.x) nîşan dide ku parastina yekîtiya civakê nikare bi qedexekirina nîqaşê li ser mijarên bingehîn ên dînê Îslamê were yekgirtin. Civakek ku tê de mafê rast tê pirsîn û tê xwestin, ne mecbûr e ku civakeke perçebûyî be; bi heman awayî, yekîtiya xuyayî, heke bi paşguhkirina mafê rast re be, bi tenê nabe pîvaneke yekîtiya dilxwaz a dînî.
Ji sîreta Hz. Fatima Zehra (S) heta civaka îroyîn
Sîreta Hz. Fatima Zehra (S) di vê mijarê de di navbera du helwestên tund de sînorekî zelal datîne: ji aliyekî ve, mirov nikare bi behaneya parastina yekîtiyê bêdeng bimîne û her nerazîbûn li hemberî devjêketinê an jî daxwaza mafê rast ji holê rake; ji aliyê din ve jî, mirov nikare bi behaneya daxwaza mafê rast her cudahiyê veguherîne şerê civakî û lawazkirina yekîtiya civakê.
Wateya vê yekê ew e ku heke mijarek bi bingehên dînî, dadwerî an jî çarenûsa civakê ve girêdayî be, bêdengmayîn ne her tim alîkarê parastina yekîtiyê ye. Di van rewşan de, ravekirina mijarê û parastina mafê rast bi awayekî aqilmend dikare bibe beşek ji berpirsiyariya civakî. Di heman demê de, nerazîbûn û daxwaza mafê rast divê nebe sedema pevçûnê, îtîhamkirina bêdelîl an jî çêkirina dijminatiyê di navbera endamên civakê de.
Ji ber vê yekê, cudahiya di navbera daxwaza mafê rast û perçebûnê de divê di armanc û awayê derbirîna nerazîbûnê de were dîtin.
Ji vê aliyê ve, dersa sîreta Hz. Fatima Zehra (S) ji bo civaka îroyîn ne hilbijartina di navbera «yekîtiyê» û «daxwaza mafê rast» de ye; belkî ew berhevkirina van herduyan di çarçoveya exlaq û berpirsiyariya dînî de ye. Pirs ew e ku kengî bêdengmayîn alîkarê parastina yekîtiyê ye û kengî parastina mafê rast dibe erkekî pêwîst.
Yekîtiya dilxwaz ne ew yekîtî ye ku bi jêbirina rastiyê were bidestxistin; herwiha, axaftin, nerazîbûn û daxwaza mafê rast jî divê nebin amûrên şer, perçebûn û lawazkirina civakê. Tişta ku dikare van herduyan li kêleka hev bihêle, eşkerekirina rastiyê, diyaloga bi delîl û dûrketina ji veguherandina nakokiyê bo pevçûnê ye.
Nivîskar: Tahire Nedîmî Tehrânî, lêkolîner û vekoler
Dawiya peyam
Your Comment